Κάποτε πιστεύαμε ότι το μεγαλύτερο πρόβλημα των δημοκρατιών ήταν η έλλειψη πληροφόρησης. Ότι οι πολίτες δεν γνώριζαν αρκετά, επειδή οι πηγές ενημέρωσης ήταν περιορισμένες, οι κυβερνήσεις μπορούσαν να ελέγχουν τη ροή των ειδήσεων και τα μεγάλα μέσα ενημέρωσης λειτουργούσαν ως σχεδόν αποκλειστικοί διαμορφωτές της δημόσιας ατζέντας.
Γράφει ο Θοδωρής Δεληγιάννης
Η ψηφιακή επανάσταση ανέτρεψε αυτή την πραγματικότητα. Το διαδίκτυο, τα ιστολόγια, τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης και οι ανεξάρτητες πλατφόρμες άνοιξαν τη δημόσια συζήτηση σε εκατομμύρια ανθρώπους. Η πληροφορία έγινε άμεσα προσβάσιμη και η παραγωγή της έπαψε να αποτελεί προνόμιο λίγων.
Ήταν μια βαθιά δημοκρατική αλλαγή.
Όμως, όπως συμβαίνει συχνά στην ιστορία, κάθε επανάσταση λύνει ένα πρόβλημα και δημιουργεί ένα άλλο.
Σήμερα δεν ζούμε σε μια εποχή έλλειψης πληροφόρησης. Ζούμε στην εποχή της υπερπληροφόρησης. Δεν κινδυνεύουμε από τη σιωπή αλλά από τον θόρυβο.
Κάθε λεπτό παράγονται εκατομμύρια αναρτήσεις, άρθρα, βίντεο, σχολιασμοί και «αποκαλύψεις». Η πληροφορία δεν ρέει απλώς· κατακλύζει. Το σημαντικό και το ασήμαντο, το αληθινό και το ψευδές, η ανάλυση και η προπαγάνδα, η είδηση και η διαφήμιση συνυπάρχουν στην ίδια οθόνη, διεκδικώντας την ίδια προσοχή.
Σε αυτό το περιβάλλον, η προσοχή μετατρέπεται στο πιο πολύτιμο αγαθό. Δεν επικρατεί απαραίτητα εκείνος που διαθέτει τα καλύτερα επιχειρήματα ή τα πιο αξιόπιστα στοιχεία, αλλά εκείνος που καταφέρνει να τραβήξει το βλέμμα του κοινού. Η οικονομία της ενημέρωσης μετατρέπεται σταδιακά σε οικονομία της προσοχής.
Έτσι, τα μέσα ενημέρωσης –παραδοσιακά και ψηφιακά– αρχίζουν να λειτουργούν με διαφορετικά κριτήρια. Η απήχηση γίνεται συχνά σημαντικότερη από την τεκμηρίωση. Η ταχύτητα υπερισχύει της επιβεβαίωσης. Η συναισθηματική φόρτιση αποδεικνύεται αποτελεσματικότερη από τη νηφάλια ανάλυση. Το ζητούμενο δεν είναι μόνο να ενημερωθεί ο πολίτης, αλλά να μη σταματήσει να κοιτάζει την οθόνη.
Το αποτέλεσμα είναι ότι δημιουργούνται παράλληλες πραγματικότητες. Κάθε κοινότητα συγκροτεί το δικό της πληροφοριακό σύμπαν, με τις δικές της πηγές, τους δικούς της σχολιαστές, τα δικά της γεγονότα. Οι αλγόριθμοι ενισχύουν αυτή την τάση, προβάλλοντας κυρίως όσα συμφωνούν με τις ήδη διαμορφωμένες πεποιθήσεις μας. Αντί να διευρύνεται ο δημόσιος διάλογος, συχνά κατακερματίζεται.
Αυτό δεν σημαίνει ότι η επιστροφή στο παλιό μοντέλο των λίγων ισχυρών εκδοτών αποτελεί λύση. Η πολυφωνία είναι κατάκτηση της δημοκρατίας και δεν πρέπει να υποτιμάται. Το ζητούμενο δεν είναι λιγότερες φωνές, αλλά καλύτερα εργαλεία διάκρισης. Περισσότερη κριτική σκέψη, μεγαλύτερη διαφάνεια και ισχυρότερη παιδεία στα μέσα ενημέρωσης.
Η μεγαλύτερη πρόκληση του 21ου αιώνα ίσως να μην είναι η παραγωγή της πληροφορίας. Είναι η αξιολόγησή της. Να μπορούμε να ξεχωρίζουμε το γεγονός από την ερμηνεία, την τεκμηρίωση από την υπόθεση, την είδηση από τον θόρυβο.
Γιατί, τελικά, η δημοκρατία δεν απειλείται μόνο όταν οι πολίτες γνωρίζουν πολύ λίγα. Απειλείται και όταν γνωρίζουν τόσα πολλά, ώστε αδυνατούν να διακρίνουν τι έχει πραγματική σημασία.
Κάντε το πρώτο σχόλιο