«Κιτ έκτακτης ανάγκης»: H ΕΕ θέλει τους πολίτες έτοιμους για εκτεταμένες κρίσεις και αυτάρκεις – Γιατί τώρα;

Η Ευρωπαϊκή Ένωση καλεί τους πολίτες να προετοιμαστούν για την αντιμετώπιση έκτακτων καταστάσεων, διατηρώντας στο σπίτι τους επαρκή αποθέματα τροφίμων, νερού και φαρμάκων για τουλάχιστον τρεις ημέρες. Παράλληλα, συστήνει να έχουν έτοιμες τσάντες έκτακτης ανάγκης και οικογενειακά σχέδια εκκένωσης, ώστε να μπορούν να αντιμετωπίσουν φυσικές καταστροφές ή κρίσεις που προκαλούνται από ανθρώπινη δραστηριότητα.

Η Ευρωπαία Επίτροπος για την Ετοιμότητα, τη Διαχείριση Κρίσεων και την Ισότητα, Χάτζα Λαχμπίμπ, παρουσίασε στις 3 Νοεμβρίου τις νέες κατευθυντήριες γραμμές της ΕΕ για την ετοιμότητα των πολιτών απέναντι σε καταστάσεις έκτακτης ανάγκης.

Σύμφωνα με το Euronews, στόχος των οδηγιών είναι η προετοιμασία για κρίσεις να γίνει μέρος της καθημερινότητας, διασφαλίζοντας ότι κάθε νοικοκυριό θα μπορεί να καλύψει τις βασικές του ανάγκες για τουλάχιστον τις πρώτες 72 ώρες, όταν οι υπηρεσίες έκτακτης ανάγκης ενδέχεται να βρίσκονται υπό μεγάλη πίεση.

Οι συστάσεις καλύπτουν ένα ευρύ φάσμα θεμάτων: από τη συγκέντρωση απαραίτητων εφοδίων και τη συνεργασία μεταξύ των πολιτών μέχρι τη λήψη αποφάσεων υπό συνθήκες πίεσης. Περιλαμβάνουν επίσης την εισαγωγή της εκπαίδευσης για την αντιμετώπιση κρίσεων από τις πρώτες σχολικές βαθμίδες, καθώς και την αποτελεσματική επικοινωνία των κινδύνων.

«Οι κατευθυντήριες γραμμές αναπτύχθηκαν σε συνεργασία με τα κράτη-μέλη της ΕΕ και τις συμμετέχουσες χώρες στον Μηχανισμό Πολιτικής Προστασίας της Ένωσης (UCPM). Πρόκειται για μια συλλογική διαδικασία, η οποία περιλάμβανε εργαστήρια και διαβουλεύσεις», εξήγησε η Λαχμπίμπ.

Γιατί τώρα;

Η πρωτοβουλία έρχεται έπειτα από ένα κύμα κυβερνοεπιθέσεων, επιθέσεων με drones, δολιοφθορών σε κρίσιμες υποδομές και φυσικών καταστροφών, που μπορούν να προκαλέσουν διακοπές στις επικοινωνίες, τις μεταφορές και την ηλεκτροδότηση, παραλύοντας ολόκληρες κοινότητες.

Οι απειλές έχουν πολλές μορφές και σε αρκετές περιπτώσεις βρίσκονται πιο κοντά απ’ όσο μπορεί να φαντάζεται κανείς. Αν και η Ευρωπαϊκή Επιτροπή θεωρεί ότι ένας γενικευμένος πόλεμος είναι απίθανος, η γεωγραφική εγγύτητα της ΕΕ με την Ουκρανία αποτελεί παράγοντα ευαλωτότητας.

Η Ευρώπη βρίσκεται αντιμέτωπη με τη συνεχιζόμενη ρωσική επιθετικότητα στην Ουκρανία, την αστάθεια στη Μέση Ανατολή, τις πλημμύρες και τις δασικές πυρκαγιές που συνδέονται με την κλιματική αλλαγή, καθώς και με την αύξηση των περιστατικών δολιοφθοράς, παραβιάσεων με drones και κυβερνοεπιθέσεων.

Τον Μάρτιο του 2025, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή υιοθέτησε τη Στρατηγική της Ένωσης για την Ετοιμότητα (Preparedness Union Strategy), επιδιώκοντας τη μετάβαση από την εκ των υστέρων διαχείριση κρίσεων στην προληπτική προετοιμασία και προστασία.

Ωστόσο, οι νέες οδηγίες απέκτησαν ακόμη μεγαλύτερη σημασία στα τέλη του 2026, έπειτα από μια σειρά περιστατικών υβριδικών απειλών σε διάφορες ευρωπαϊκές χώρες.

Στα τέλη Οκτωβρίου, χάκερ παραβίασαν εξ αποστάσεως συνδεδεμένα στο διαδίκτυο ψυγεία σε δεκάδες σούπερ μάρκετ σε επτά χώρες της ΕΕ: το Βέλγιο, το Λουξεμβούργο, την Ολλανδία, τη Σουηδία, τη Φινλανδία, την Εσθονία και την Ιρλανδία.

Οι επιτιθέμενοι έθεσαν τις μονάδες ψύξης σε λειτουργία απόψυξης, προκαλώντας αύξηση της θερμοκρασίας και καταστροφή μεγάλων ποσοτήτων τροφίμων. Αντίστοιχη επιθέσεις είχαν σημειωθεί νωρίτερα τον Οκτώβριο σε περίπου 700 σούπερ μάρκετ στη Γαλλία. Οι γαλλικές αρχές απέδωσαν την επίθεση σε χάκερ που συνδέονται με τους Φρουρούς της Ισλαμικής Επανάστασης του Ιράν.

Από τις 3 Νοεμβρίου και για μία εβδομάδα, ένα κύμα ανώνυμων απειλών για τοποθέτηση βόμβας στόχευσε τουλάχιστον 20 ευρωπαϊκά αεροδρόμια, περισσότερες από 35 εμπορικές πτήσεις και δημόσιους ραδιοτηλεοπτικούς οργανισμούς.

Παρότι όλες οι απειλές αποδείχθηκαν φάρσες, προκάλεσαν αναγκαστικές προσγειώσεις, συνοδείες αεροσκαφών από μαχητικά και εκκενώσεις τερματικών σταθμών στο Βέλγιο, τη Γαλλία, την Ιταλία, την Ιρλανδία, την Πορτογαλία και τη Δανία.

Οι αρχές της Ιρλανδίας και της Γαλλίας διερεύνησαν το ενδεχόμενο ξένης παρέμβασης, εκτιμώντας ότι στόχος ενδέχεται να ήταν η εξάντληση των διαθέσιμων πόρων έκτακτης ανάγκης και η πρόκληση πανικού στους πολίτες.

Παράλληλα, καθ’ όλη τη διάρκεια του 2026, Ευρωπαίοι αξιωματούχοι έχουν αναφέρει ύποπτα περιστατικά δολιοφθοράς και εισβολές drones κοντά σε κρίσιμες ενεργειακές και μεταφορικές υποδομές. Μεταξύ αυτών περιλαμβάνεται ο εντοπισμός drone με εκρηκτικά στο αεροδρόμιο Λειψίας/Χάλε στη Γερμανία, τον Αύγουστο του 2026.

Πώς πρέπει να προετοιμαστούν οι πολίτες

Οι νέες οδηγίες επικεντρώνονται στην εξασφάλιση της δυνατότητας των νοικοκυριών να καλύπτουν τις βασικές τους ανάγκες για τουλάχιστον τις πρώτες τρεις ημέρες μιας κρίσης, μέχρι να μπορέσει να αναπτυχθεί οργανωμένη βοήθεια.

Αυτό σημαίνει ότι οι πολίτες θα πρέπει να διαθέτουν:

Επαρκή αποθέματα τροφίμων και πόσιμου νερού.
Μετρητά για την περίπτωση διακοπής των ηλεκτρονικών πληρωμών.
Απαραίτητα φάρμακα και είδη πρώτων βοηθειών.
Φακό και άλλα βασικά είδη έκτακτης ανάγκης.
Πρακτικές γνώσεις, όπως το μαγείρεμα χωρίς ηλεκτρικό ρεύμα και η παροχή πρώτων βοηθειών.
Οικογενειακό σχέδιο έκτακτης ανάγκης.
Έτοιμη τσάντα εκκένωσης με σημαντικά έγγραφα, φάρμακα και απαραίτητα προσωπικά αντικείμενα.

Στόχος δεν είναι η δημιουργία ενός ενιαίου κιτ έκτακτης ανάγκης για όλες τις ευρωπαϊκές χώρες, αλλά η παροχή σαφών οδηγιών από τις εθνικές κυβερνήσεις, προσαρμοσμένων στις ανάγκες και τους κινδύνους κάθε περιοχής.

«Δεν υπάρχει ένα ενιαίο κιτ έκτακτης ανάγκης που να ταιριάζει σε όλους. Κάθε άνθρωπος πρέπει να προσαρμόζει το δικό του κιτ στις προσωπικές του ανάγκες, στο περιβάλλον και στη γεωγραφική του θέση. Όλοι πρέπει να χρησιμοποιούν την κοινή λογική και τη σωστή κρίση κατά την επιλογή των απαραίτητων ειδών», δήλωσε η Λαχμπίμπ.

Οι οδηγίες ενθαρρύνουν επίσης τις εθνικές αρχές να πραγματοποιούν τακτικές έρευνες, ώστε να αξιολογούν κατά πόσο τα νοικοκυριά κατανοούν τους κινδύνους, έχουν λάβει πρακτικά μέτρα προετοιμασίας και μπορούν να καλύψουν τις βασικές τους ανάγκες.

Εκπαίδευση των παιδιών από μικρή ηλικία

Οι νέες κατευθυντήριες γραμμές προβλέπουν την ενσωμάτωση της εκπαίδευσης για την ασφάλεια και την αντιμετώπιση έκτακτων καταστάσεων στην προσχολική και πρωτοβάθμια εκπαίδευση.

Στόχος είναι τα παιδιά να αποκτήσουν από νωρίς τις απαραίτητες γνώσεις και δεξιότητες, ώστε να αναγνωρίζουν κινδύνους, να ακολουθούν τις προειδοποιήσεις των αρχών, να καλούν τον ευρωπαϊκό αριθμό έκτακτης ανάγκης 112 και να παρέχουν βασικές πρώτες βοήθειες.

Η εκπαίδευση αυτή μπορεί να ενταχθεί στην καθημερινή διδασκαλία, μέσα από παιχνίδια και σχολικές δραστηριότητες, χωρίς να επιβαρύνει επιπλέον τα σχολεία ή να προκαλεί φόβο και άγχος στα παιδιά.
Έμφαση στην προσβασιμότητα και την ισότιμη προστασία

Ιδιαίτερη σημασία δίνεται στην ανάγκη η προετοιμασία να είναι συμπεριληπτική και προσβάσιμη σε όλους.

Οι εκκενώσεις, οι μεταφορές και η παροχή καταφυγίου πρέπει να λαμβάνουν υπόψη τις διαφορετικές ανάγκες προσβασιμότητας, ενώ τα άτομα με αναπηρία πρέπει να συμμετέχουν στον σχεδιασμό των σχετικών μέτρων.

Παράλληλα, οι ομάδες πρώτων βοηθειών και οι διασώστες θα πρέπει να εκπαιδεύονται κατάλληλα, ώστε να μπορούν να επικοινωνούν αποτελεσματικά, να αναγνωρίζουν ειδικές ανάγκες υποστήριξης και να παρέχουν προσβάσιμη βοήθεια και προστασία.
Σαφής και αξιόπιστη ενημέρωση των πολιτών

Οι δημόσιες αρχές καλούνται να ενημερώνουν τους πολίτες για πιθανούς κινδύνους και απειλές με τρόπο κατανοητό, αξιόπιστο και πρακτικά χρήσιμο.

Η ενημέρωση πρέπει να είναι έγκαιρη, αξιόπιστη και προσβάσιμη πριν, κατά τη διάρκεια και μετά από μια έκτακτη ανάγκη.

Αυτό μπορεί να επιτευχθεί μέσα από διαφορετικά κανάλια επικοινωνίας, προσαρμοσμένα στις τοπικές συνθήκες και στις ανάγκες διαφορετικών κοινωνικών ομάδων, αλλά και με την αντιμετώπιση της παραπληροφόρησης και την παροχή σαφών οδηγιών για τις ενέργειες που πρέπει να ακολουθήσουν οι πολίτες.

Γιατί οι πρώτες 72 ώρες είναι τόσο σημαντικές;

Οι πρώτες τρεις ημέρες μετά από μια κρίση ή μια καταστροφή θεωρούνται καθοριστικές.

«Οι 72 ώρες αντιστοιχούν περίπου στον χρόνο που χρειάζονται οι αρχές για να αξιολογήσουν τις ζημιές, να κινητοποιηθούν και να φτάσουν στους ανθρώπους που δεν μπορούν να βοηθήσουν τον εαυτό τους. Μετά την τρίτη ημέρα, οι πολίτες θα πρέπει να αναμένουν ότι θα αρχίσει να παρέχεται οργανωμένη υποστήριξη», εξήγησε η Ιέβα Μπίρκα, επικεφαλής ερευνήτρια στο Βαλτικό Βαρόμετρο Ατομικής Ετοιμότητας για Κρίσεις του Πανεπιστημίου της Λετονίας.

Το συγκεκριμένο χρονικό πλαίσιο προέρχεται από την έκθεση «Better Together» (2024), που εκπονήθηκε από τον Σάουλι Νιινίστο, πρώην πρόεδρο της Φινλανδίας, και η οποία υπογραμμίζει την ανάγκη οι κοινότητες να μπορούν να επιβιώσουν αυτόνομα κατά τη διάρκεια διαφορετικών τύπων έκτακτων καταστάσεων.

Οι πρώτες 72 ώρες είναι επίσης η περίοδος κατά την οποία οι υπηρεσίες έκτακτης ανάγκης δέχονται τη μεγαλύτερη πίεση, καθώς αναζητούν επιζώντες σε κατεστραμμένα κτίρια και προσπαθούν να αποκαταστήσουν τις επικοινωνίες και τα ενεργειακά δίκτυα.

Η αυτάρκεια των νοικοκυριών μπορεί να μειώσει την επιβάρυνση των υπηρεσιών διάσωσης, επιτρέποντάς τους να δώσουν προτεραιότητα στους τραυματίες και σε όσους αντιμετωπίζουν τον μεγαλύτερο κίνδυνο.

Ωστόσο, όπως διευκρίνισε η Μπίρκα, η ατομική προετοιμασία δεν μπορεί να υποκαταστήσει την επαγγελματική βοήθεια. «Κανένα μέτρο προετοιμασίας σε επίπεδο νοικοκυριού δεν μπορεί να αντικαταστήσει τις επιχειρήσεις διάσωσης, την πυρόσβεση ή την εξειδικευμένη ιατρική περίθαλψη τραυμάτων».

Το όριο των 72 ωρών πρέπει να αντιμετωπίζεται ως ένας γενικός κανόνας και όχι ως απόλυτο χρονικό πλαίσιο, καθώς η πίεση στις υπηρεσίες διαφέρει ανάλογα με το είδος της κρίσης.

«Σε μια πλημμύρα ή μια καταιγίδα, η μεγαλύτερη πίεση εμφανίζεται στην αρχή, με τις επιχειρήσεις διάσωσης και εκκένωσης, και στη συνέχεια μετατοπίζεται στην αποκατάσταση. Μια κυβερνοεπίθεση σε κρίσιμες υποδομές λειτουργεί διαφορετικά. Η πίεση μπορεί να αυξάνεται σταδιακά και να διαρκέσει για μεγάλο χρονικό διάστημα», ανέφερε η Μπίρκα.

Οι οδηγίες, μάλιστα, ενθαρρύνουν τους πολίτες να είναι προετοιμασμένοι για μεγαλύτερο χρονικό διάστημα.

«Οι 72 ώρες είναι το ελάχιστο όριο και όχι το ανώτατο. Σε μια παρατεταμένη διακοπή ρεύματος, μια εκστρατεία υβριδικών επιθέσεων ή έναν πόλεμο, η τέταρτη ημέρα μπορεί να μοιάζει με την πρώτη», σημείωσε.

Σύμφωνα με την ίδια, οι ένοπλες επιθέσεις είναι το είδος κρίσης που ενδέχεται να απαιτήσει τη μεγαλύτερη διάρκεια αυτάρκειας, καθώς οι υποδομές μπορεί να αποτελούν σκόπιμους στόχους, οι διακοπές να διαρκούν και η πρόσβαση των διασωστών να εμποδίζεται.

Αντίστοιχα, οι κυβερνοεπιθέσεις μπορούν να προκαλέσουν αλυσιδωτές βλάβες σε διαφορετικά συστήματα, χωρίς να είναι δυνατόν να προβλεφθεί πότε θα αποκατασταθούν οι υπηρεσίες.

Αντίθετα, οι φυσικές καταστροφές στην Ευρώπη είναι συνήθως τοπικού χαρακτήρα, γεγονός που επιτρέπει την παροχή βοήθειας από γειτονικές περιοχές που δεν έχουν πληγεί.

Από τις ευρωπαϊκές συστάσεις στα κράτη

Οι νέες κατευθυντήριες γραμμές της ΕΕ δεν είναι υποχρεωτικές. Η εφαρμογή τους εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από τις εθνικές κυβερνήσεις, γεγονός που μπορεί να δημιουργήσει σημαντικές διαφορές μεταξύ των κρατών-μελών.

«Η ΕΕ δεν μπορεί να εγγυηθεί ότι οι πολίτες θα είναι εξίσου προετοιμασμένοι. Αυτή είναι ευθύνη κάθε κράτους-μέλους», δήλωσε η Λαχμπίμπ.

Όπως πρόσθεσε, οι ευρωπαϊκές οδηγίες μπορούν να συμβάλουν στη σύγκλιση των κρατών μέσα από πρακτικές συμβουλές, την ανταλλαγή καλών πρακτικών και τη χρήση καταλόγων ελέγχου, ώστε να εντοπίζονται τα σημεία στα οποία απαιτείται ενίσχυση της ετοιμότητας.

Χώρες όπως η Φινλανδία, η Σουηδία, η Δανία, η Εσθονία, η Λετονία και η Λιθουανία διαθέτουν ήδη ανεπτυγμένα συστήματα πολιτικής προστασίας και ατομικής προετοιμασίας.

Ειδικότερα:

Φινλανδία: Διαθέτει το πρόγραμμα «72 tuntia» (72 ώρες), το οποίο αποτέλεσε μία από τις πηγές έμπνευσης για τις ευρωπαϊκές οδηγίες.
Σουηδία: Διανέμει ενημερωτικά φυλλάδια αντιμετώπισης κρίσεων σε όλα τα νοικοκυριά.
Εσθονία: Συμβουλεύει τους πολίτες να είναι προετοιμασμένοι για έως και μία εβδομάδα χωρίς εξωτερική βοήθεια.
Γερμανία: Συνιστά στους πολίτες να διαθέτουν προμήθειες για διάστημα έως και 10 ημερών.
Πολωνία, Τσεχία και Ρουμανία: Έχουν επίσης προχωρήσει στην υιοθέτηση προγραμμάτων ετοιμότητας 72 ωρών, εν μέρει λόγω της εγγύτητάς τους με τον πόλεμο στην Ουκρανία.

Αντίθετα, χώρες όπως το Βέλγιο, η Γαλλία και άλλα κράτη της Δυτικής και Νότιας Ευρώπης εμφανίζουν χαμηλότερα επίπεδα ετοιμότητας των πολιτών, σύμφωνα με το Centre for European Policy Studies (CEPS).

Το οικονομικό κόστος της προετοιμασίας

Ένα ακόμη σημαντικό ζήτημα είναι η οικονομική δυνατότητα των νοικοκυριών να προμηθευτούν τα απαραίτητα εφόδια.

Δεν έχουν όλοι οι πολίτες την οικονομική δυνατότητα να δημιουργήσουν αποθέματα τροφίμων, νερού και φαρμάκων, γεγονός που ενδέχεται να αφήσει τα νοικοκυριά χαμηλού εισοδήματος περισσότερο εκτεθειμένα σε περιόδους κρίσης.

«Η προετοιμασία δεν χρειάζεται να είναι ακριβή. Απλά βήματα μπορούν να κάνουν πραγματική διαφορά», δήλωσε η Λαχμπίμπ, αναφέροντας ως παραδείγματα τη δημιουργία οικογενειακού σχεδίου έκτακτης ανάγκης και τη συγκέντρωση βασικών αγαθών, όπως τρόφιμα, νερό, φάρμακα και ένας φακός.

Το ζήτημα αφορά συνολικά την Ευρώπη, καθώς τα κράτη-μέλη μοιράζονται διασυνδεδεμένα δίκτυα ηλεκτρικής ενέργειας, μεταφορών και εφοδιαστικής αλυσίδας.

Η άνιση ετοιμότητα μεταξύ των χωρών δημιουργεί διασυνοριακές ευπάθειες, οι οποίες θα μπορούσαν να επιβαρύνουν σημαντικά τον Μηχανισμό Πολιτικής Προστασίας της ΕΕ, εάν διακοπές ρεύματος, κυβερνοεπιθέσεις ή ακραία καιρικά φαινόμενα πλήξουν ταυτόχρονα πολλές χώρες.

Οι υπηρεσίες έκτακτης ανάγκης θα μπορούσαν να υπερφορτωθούν, αναγκάζοντας την ΕΕ να αξιοποιήσει κοινά αποθέματα και μέσα, όπως το rescEU.

Επιπλέον, οι μαζικές αγορές και η συσσώρευση προϊόντων από πολίτες σε χώρες που δεν είναι επαρκώς προετοιμασμένες θα μπορούσαν να εξαπλωθούν στην ενιαία ευρωπαϊκή αγορά, προκαλώντας ελλείψεις και σε γειτονικά κράτη.

Παράλληλα, οι χώρες με χαμηλό επίπεδο ετοιμότητας θα μπορούσαν να αποτελέσουν αδύναμους κρίκους της ευρωπαϊκής στρατηγικής, προσφέροντας σε εξωτερικούς παράγοντες τη δυνατότητα να εκμεταλλευτούν τις αδυναμίες και να ενισχύσουν τις επιπτώσεις μιας κρίσης.

Πηγή in.gr

Κάντε το πρώτο σχόλιο

Υποβολή απάντησης

Η ηλ. διεύθυνσή σας δεν δημοσιεύεται.


*