Σαν σήμερα, στις 11 Νοεμβρίου 1990, φεύγει από τη ζωή ο Γιάννης Ρίτσος. Ο ποιητής της «Ρωμιοσύνης» συγκαταλέγεται στις σημαντικότερες μορφές της νεοελληνικής ποίησης, με ένα έργο που γεννήθηκε μέσα από προσωπικές τραγωδίες, ιστορικές ανατροπές και αγώνες για την ελευθερία και την ανθρώπινη αξιοπρέπεια. Από τη Μονεμβασιά των παιδικών του χρόνων μέχρι τις εξορίες και τις διώξεις για τις πολιτικές του πεποιθήσεις, η ζωή του σημαδεύτηκε από δοκιμασίες που άφησαν ανεξίτηλο αποτύπωμα στη γραφή του. Με περισσότερες από εκατό ποιητικές συλλογές και συνθέσεις, ο δημιουργός του «Επιτάφιου» κατάφερε να μετατρέψει το προσωπικό βίωμα σε συλλογική μνήμη και την ποίηση σε φωνή αντίστασης, ελπίδας και ανθρωπιάς.
Στη «Ρωμιοσύνη» (1945-1947), ένα από τα σημαντικότερα έργα του Γιάννη Ρίτσου, αποτυπώνεται ανάγλυφη η μορφή της Ελλάδας και των ανθρώπων της στον αδιάκοπο αγώνα τους για ελευθερία, δικαιοσύνη και ανθρωπιά. Στη «Ρωμιοσύνη» αποτυπώνεται αυτή ακριβώς η ελπίδα:
«Αυτά τα δέντρα δε βολεύονται με λιγότερο ουρανό, αυτές οι πέτρες δε βολεύονται κάτου απ’ τα ξένα βήματα, αυτά τα πρόσωπα δε βολεύονται παρά μόνο στον ήλιο, αυτές οι καρδιές δε βολεύονται παρά μόνο στο δίκιο».
Γιάννης Ρίτσος: βιογραφία του σπουδαίου λογοτέχνη
Ο Γιάννης Ρίτσος γεννήθηκε στις 1/14 Μαΐου (Παλιό και Νέο Ημερολόγιο) στη Μονεμβασιά, που καθόρισε σε μεγάλο βαθμό τον λογοτέχνη και το έργο του, καθώς αποτέλεσε τόσο το μέρος με σημαντικά βιώματα και μνήμες, όσο και βασική έμπνευση της καλλιτεχνικής του έκφρασης.
Γονείς του ήταν ο Ελευθέριος Ρίτσος, κτηματίας της περιοχής, και η Ελευθερία Βουζουναρά, με καταγωγή από το Γύθειο Λακωνίας. Ο Γιάννης ήταν το τέταρτο παιδί της οικογένειας Ρίτσου.
Από το 1913 μέχρι το 1921 φοίτησε αρχικά στο Δημοτικό και στη συνέχεια στο Ελληνικό Σχολείο (Σχολαρχείο) που λειτουργούσαν μέσα στο Κάστρο, στην εκκλησία του Αγίου Νικολάου. Μετέπειτα, εγγράφηκε στο Γυμνάσιο Γυθείου, όπου αποφοίτησε το 1925.
Το διάστημα που ξεκίνησε ο Γιάννης Ρίτσος να φοιτά στο Γύθειο, βίωσε δύο σοβαρές απώλειες. Πρώτη ήταν αυτή του αδερφού του, του Μίμη, από φυματίωση. Προς τιμήν του αποθανόντος αδερφού του, ο Ρίτσος έγραψε το ποίημα «Ο μικρός αδελφός των γλάρων». Στις 11 Νοεμβρίου του ιδίου έτους, έχασε από φυματίωση και τη μητέρα του.
Το 1925, με την οικονομική κατάσταση της οικογένειας να είναι δεινή, ο Γιάννης μαζί με την αδερφή του, τη Λούλα, παίρνουν την απόφαση να εγκατασταθούν στη Αθήνα. Εκεί, ο συγγραφέας εργάστηκε ως δακτυλογράφος και, στη συνέχεια, αντιγραφέας στη συμβολαιογραφική υπηρεσία της Εθνικής Τράπεζας.
Το 1926 προσβλήθηκε κι εκείνος από φυματίωση, με αποτέλεσμα να επιστρέψει για ένα διάστημα στη Μονεμβάσια και να ελπίσει σε ίαση. Στη συνέχεια, με τη βελτίωση της υγείας του, επέστρεψε στην Αθήνα και εγγράφηκε στη Νομική Σχολή, την οποία δεν ολοκλήρωσε. Παράλληλα, εργαζόταν ως βοηθός βιβλιοθηκάριου και γραφέας στον Δικηγορικό Σύλλογο Αθηνών. Η κατάσταση της υγείας του Ρίτσου όμως επιδεινώθηκε και χρειάστηκε να νοσηλευτεί για τρία χρόνια στο νοσοκομείο «Σωτηρία» και στη συνέχεια στο φθισιατρείο της Καψαλώνας, έξω από τα Χανιά. Το 1932 ο Ρίτσος βρέθηκε σε άλλη μία δυσμενή οικογενειακή κατάσταση, όταν ο πατέρας του εισήχθη στο ψυχιατρείο του Δαφνίου.
Το 1934 εκδίδεται το πρώτο βιβλίο του Γιάννη Ρίτσου με τίτλο «Τρακτέρ», ενώ αρχίζει κι η συνεργασία με την εφημερίδα «Ριζοσπάστης» και γίνεται μέλος του Κομμουνιστικού Κόμματος Ελλάδος, ιδιότητα που θα διατηρήσει ως το θάνατό του.
Το 1936, στον απόηχο των αιματηρών γεγονότων του «Ματωμένου Μάη» στη Θεσσαλονίκη με νεκρούς και εκατοντάδες τραυματίες, ο Γιάννης Ρίτσος βρίσκει έμπνευση και θα γράψει ένα από τα πιο εμβληματικά του έργα, τον «Επιτάφιο».
Ένα από τα πιο εμβληματικά έργα του, ο «Επιτάφιος», είναι ένα επικό μοιρολόι, το οποίο αποτελείται από 20 άσματα σε ιαμβικό δεκαπεντασύλλαβο στίχο. Ήδη, μέσα σε λίγες εβδομάδες, εκδόθηκαν 10.000 αντίτυπα – αριθμός ρεκόρ για την εποχή. Βέβαια, το βιβλίο έχει και υψηλό συμβολισμό κατά της Χούντας, καθώς κατά τη διάρκεια της δικτατορίας, κατασχέθηκαν 250 αντίτυπα που είχαν απομείνει και καίγονται μαζί με άλλα «απαγορευμένα» βιβλία στους Στύλους του Ολυμπίου Διός.
Στον «ΕΠΙΤΑΦΙΟ» καθρεπτίζει τον αγώνα των απλών ανθρώπων για δικαιοσύνη. Έτσι, στον θρήνο της μητέρας για τον χαμό του γιου της, τα τελικά σχόλια της για ελπίδα σε ένα μέλλον στο οποίο οι άνθρωποι θα είναι ενωμένοι και θα επικρατεί η δικαιοσύνη, κυριαρχεί.
«Γιέ μου, σπλάχνο τῶν σπλάχνων μου, καρδούλα τῆς καρδιᾶς μου,
πουλάκι τῆς φτωχιᾶς αὐλῆς, ἀνθε τῆς ἐρημιᾶς μου,
πῶς κλείσαντὰ ματάκια σου καὶ δὲ θωρεῖς ποὺ κλαίω
καὶ δὲ σαλεύεις, δὲ γρικᾷς τὰ ποὺ πικρὰ σοῦ λέω;
Γιόκα μου, ἐσὺ ποὺ γιάτρευες κάθε παράπονό μου,
Ποὺ μάντευες τί πέρναγα κάτουἀπ᾿ τὸ τσίνορό μου,
τώρα δὲ μὲ παρηγορᾶς καὶ δὲ μοῦ βγάζεις ἄχνα
καὶδὲ μαντεύεις τὶς πληγὲς ποὺ τρῶνε μου τὰ σπλάχνα;
Πουλί μου, ἐσὺ ποὺ μοῦ ῾φερνες νεράκι στὴν παλάμη
πῶς δὲ θωρεῖς ποὺ δέρνουμαι καὶ τρέμω σὰν καλάμι;
Στὴ στράτα ἐδῶ καταμεσὶς τ᾿ ἄσπρα μαλλιά μου λύνω
καὶ σοῦ σκεπάζω τῆς μορφῆς τὸ μαραμένο κρίνο.
Φιλῶτὸ παγωμένο σου χειλάκι ποὺ σωπαίνει
κι εἶναισὰνὰμοῦ θύμωσε καὶσφαλιγμένο μένει.
Δὲ μοῦ μιλεῖς κι ἡ δόλια ἐγὼ τὸν κόρφο δές, ἀνοίγω
καὶ στὰ βυζιὰ ποὺ βύζαξες τὰ νύχια, γιέ μου μπήγω»
Το λογοτεχνικό και φιλολογικό έργο του Γιάννη Ρίτσου είναι εξαιρετικά σημαντικό, τόσο σε ποσότητα, όσο σε ποσότητα. Ο Γιάννης Ρίτσος συγκαταλέγεται στους καλύτερους εκπροσώπους της ελληνικής ποίησης, με το έργο του να περιλαμβάνει πάνω από εκατό ποιητικές συλλογές και συνθέσεις, εννέα πεζογραφήματα, τέσσερα θεατρικά και μελέτες για ομοτέχνους, μεταφράσεις, χρονογραφήματα αι άλλα δημοσιεύματα.
Το 1961 θεωρείται χρονιά – ορόσημο, καθώς κυκλοφορεί σε δίσκο 33 στροφών ο «Επιτάφιος», σε μελοποίηση του Μίκη Θεοδωράκη.
Το 1966 κυκλοφορεί σε δίσκο η Ρωμιοσύνη, επίσης σε μουσική Μίκη Θεοδωράκη. Τον Απρίλη του 1967 εκδηλώνεται το στρατιωτικό πραξικόπημα, με τον Ρίτσο να συλλαμβάνεται και να εκτοπίζεται στη Γυάρο. Λίγο αργότερα μεταφέρθηκε στο Παρθένι της Λέρου. Το 1968 προτάθηκε για το βραβείο Νόμπελ Λογοτεχνίας από 75 Γάλλους ακαδημαϊκούς, συγγραφείς και νομπελίστες.
Μετά την κατάλυση της δικτατορίας, το 1974, αρχίζει μία μεγάλη περίοδος διακρίσεων και βραβεύσεων. Το 1979 έλαβε το Βραβείο Ειρήνης για τον πολιτισμό από το Παγκόσμιο Συμβούλιο Ειρήνης, το 1986 το Βραβείο «Ποιητή Διεθνούς Ειρήνης» του ΟΗΕ και το του απονέμεται το μετάλλιο Ζολιό Κιουρί, ανώτατη διάκριση του Παγκόσμιου Συμβουλίου Ειρήνης. Από το 1982 έως το 1986 κυκλοφορούν οι εννέα τόμοι του πεζού, κατά βάση αυτοβιογραφικού έργου του, του Εικονοστασίου Ανωνύμων Αγίων και πολλές ποιητικές συλλογές.
Κάντε το πρώτο σχόλιο