Σόφκα: Όνομα ενός χορού της Μακεδονίας που κρύβει μέσα του μια ιστορία με βαρύ τίμημα για την πρωταγωνίστρια του.
Το ντοκιμαντέρ της Χριστίνας Τσαρτσαράκηκάνει πρεμιέρα στα Γιαννιτσά στις 22 Δεκεμβρίου
Η Χριστίνα Τσαρτσαράκη από τις Αμπελιές Γιαννιτσών, βρέθηκε λόγω δουλειάς στο Λονδίνο. Σε μια από τις χώρες της Ευρώπης όπου εκατοντάδες νέοι άνθρωποι διαπρέπουν μετά τις σπουδές τους. Η Χριστίνα ως ερευνήτρια πια ανακάλυψε μια εξαιρετική ιστορία. Μια ιστορία που ξεκινά εκατό χρόνια πριν και την καταγράφει σε ντοκιμαντέρ για μια δεκαετία με πρωταγωνίστρια μια γυναίκα. Είναι η ιστορία της Σόφκας στη Γρίβα Κιλκίς. Μιας γυναίκας εκείνης της εποχής που ζούσε το 1900 υπό το βάρος αυστηρών κοινωνικών κανόνων, ενός κόσμου στον οποίο η τιμή, η ντροπή και το «πρέπει» καθόριζαν τη μοίρα της.
Σήμερα η Χριστίνα Τσαρτσαράκη μας φέρνει την «Σόφκα» στην μεγάλη οθόνη. Και μας εξιστορεί μέσα από διηγήσεις και εικόνες έναν θρύλο που ταξίδεψε από στόμα σε στόμα. Είναι η αληθινή ιστορία της νεαρής γυναίκας, που το 1925 βρέθηκε αντιμέτωπη με τα αυστηρά κοινωνικά ήθη, όταν έμεινε έγκυος εκτός γάμου. Δεν ξέρω πόσα πράγματα έχουν αλλάξει στην ελληνική κοινωνία, όταν σε ορισμένες κλειστές κοινωνίες ή οικογένειες, η ιστορία της Σόφκας μοιάζει ακόμα τρομακτικά οικεία. Δυστυχώς τα κοινωνικά στερεότυπα παραμένουν, απλώς άλλαξαν μορφή. Σίγουρα πάντως η ιστορία της Σόφκας είναι μια υπενθύμιση ότι οι γυναίκες στο παρελθόν κουβαλούσαν βάρη που εμείς σήμερα πολλές φορές αγνοούμε.
Το έργο θα κάνει την πρώτη του διεθνή προβολή στις 7 Δεκεμβρίου στο Λονδίνο, ενώ η ελληνική πρεμιέρα θα πραγματοποιηθεί στις 22 Δεκεμβρίου στον κινηματογράφο Αστέρια στα Γιαννιτσά. Η ίδια μιλάει με τον συνάδελφο Γιώργο Ροδάκογλου και τον ευχαριστώ θερμά για την παραχώρηση στοιχείων της συνέντευξης.
Η δημιουργός ήρθε σε πρώτη επαφή με την ιστορία της Σόφκας ήταν η ίδια ήταν ακόμη μέλος του Πολιτιστικού Συλλόγου Αμπελιών και ο δάσκαλος τους τότε τους μίλησε για την ιστορία του τραγουδιού και του χορού της Σόφκας. Μια ιστορία που φάνταζε θρύλος…
Τι ήταν αυτό που συγκλόνισε την Χριστίνα; «Εκείνο το διάστημα έκανα τα πρώτα μου βήματα στο θέατρο» δηλώνει και «ακούγοντας την ιστορία της Σόφκας και τη μελωδία, εμπνεύστηκα και έγραψα το πρώτο μου θεατρικό έργο, την πρώτη μου θεατρική παράσταση με τίτλο Σόφκα. Νομίζω ότι αυτό που με συγκλόνισε περισσότερο ήταν οι ίδιοι οι στίχοι του τραγουδιού, που λειτούργησαν σαν καθρέφτης πίσω από τους οποίους βρήκα έναν καθρέφτη, μέσα από τον οποίο είδα τη θέση της γυναίκας της τότε εποχής».
Ξεκίνησες το έργο σου το 2016 και ολοκληρώθηκε πρόσφατα. Δυσκολίες και από την απραξία της πανδημίας και φυσικά κλειστές πόρτες. Δεν υπήρχαν πληροφορίες για πολύ καιρό κι αυτό καθιστούσε τη δουλειά δύσκολη.
Όπως λέει η ίδια «το ντοκιμαντέρ βασίζεται κυρίως σε προφορικές μαρτυρίες. Μαρτυρίες κατοίκων, τόσο της Γρίβας όσο και της Γουμένισσας. Μαρτυρίες από την οικογένεια της Σόφκας, τα ίδια τα παιδιά της, η οικογένεια Σαρτζή. Κάτι το οποίο ήταν εξαιρετικά συγκινητικό».
Το Σόφκα είναι ένα χορευτικό τραγούδι πολύ γνωστό στις περιοχές της Μακεδονίας.
Το τραγούδι αυτό ταξίδεψε από στόμα σε στόμα σχεδόν έναν αιώνα κι έμεινε ζωντανό μέσα από τις μελωδίες και τους στίχους, χωρίς κανείς να ξέρει τον πόνο που κρύβει. Η αλήθεια είναι ότι στις εκδηλώσεις παραδοσιακών χωρών, το συγκεκριμένο τραγούδι εκτελείται από τους χορευτές χωρίς όμως να ακούγονται οι στίχοι. Στην πραγματικότητά τους οι στίχοι κρύβουν μια συγκινητική ιστορία.
Η Χριστίνα Τσαρτσαράκη εντυπωσιάστηκε από τις συζητήσεις με τους κατοίκους, από την αυθεντικότητα των ανθρώπων και τον σεβασμό που είχαν για την παράδοση.
Η Ελλάδα έκρυβε πολλές παρόμοιες ιστορίες. Μερικές ίσως συμβαίνουν και σήμερα πίσω από κλειστές πόρτες… Είναι σημαντικό ότι μέσα από το τραγούδι της Σόφκας μπορούμε να δούμε ξεκάθαρα τα ήθη και τις λογικές της εποχής. Μιας εποχής που αν και η γυναίκα ήταν το ισχυρό φύλο (λόγω δουλειάς στα χωράφια και στην οικογένεια, στους πολέμους και στην προστασία των παιδιών της) ζούσε σε απόλυτη απαξίωση από ολόκληρες κοινωνίες. Μην ξεχνάμε την «Η Φόνισσα» του Παπαδιαμάντη και την σκληρή κοινωνία απέναντι στη γυναίκα.
Η ιστορία λοιπόν της Σόφκας, μιας νέας γυναίκας που βίωσε τον «καθωσπρεπισμό» της ελληνικής κοινωνίας του 1900 ήταν σίγουρα ένα θρύλος που έπρεπε να καταγραφεί. Πέρα από τους στίχους του τραγουδιού, είναι μοναδική η εξιστόρηση του μέσα από αφηγήσεις και μνήμες. Η ιστορία είναι βέβαιο πως αποτυπώνεται (χρόνια πριν) μέσα από παραμύθια, ήθη και έθιμα, τραγούδια και φωτογραφίες. Κι αυτά πρέπει με τα σύγχρονα μέσα να τα διασώζουμε, πριν χαθούν οι γενιές που τα έχουν καταγράψει.
Το ντοκιμαντέρ της Χριστίνας μας φέρνει στην επιφάνεια, τον πόνο της Σόφκας. Μας μιλάει για την σκληρότητα της εποχής και την άποψη των ανθρώπων για το «ατόπημα» μιας κοπέλας. Το πιο δυνατό συναισθηματικό σημείο στο ντοκιμαντέρ είναι οι συνεντεύξεις με τα παιδιά της. Η Χριστίνα Τσαρτσαράκη δεν σταματάει εδώ. Έχει πολλά project στο μυαλό της και ήδη ξεκίνησε την έρευνά της για το τραγούδι «Οι φωτιές της Μυτιλήνης».
Το τραγούδι «Σόφκα» χορεύεται σήμερα σε πανηγύρια, σε χορευτικούς συλλόγους, σε παραδοσιακά φεστιβάλ σε ολόκληρη την Ελλάδα. Είναι ένα από τα πιο αγαπημένα και αναγνωρίσιμα τραγούδια της Μακεδονίας. Φυσικά οι περισσότεροι απλά πιστεύουν πως είναι ένα δυναμικό παραδοσιακό χορευτικό κομμάτι χωρίς να γνωρίζουν το κοινωνικό δράμα που κρύβεται πίσω από τους στίχους. Η μουσική του είναι έντονη με δυνατό ρυθμό και τίποτα δεν φανερώνει το βάρος της ιστορίας του.
Μια μικρή αναζήτηση στα δελτία ειδήσεων μας επιβεβαιώνουν ότι στην επαρχία, αλλά και στα κλειστά σπίτια των αστικών κέντρων, κρύβονται σήμερα γυναίκες που βιώνουν κοινωνική καταπίεση και αυστηρούς οικογενειακούς κανόνες. Στιγματίζονται για τις επιλογές τους που δεν συμβαδίζουν με τις προσδοκίες ενός συντηρητικού περίγυρου τους, το φόβο της διαφορετικότητας, τις περίεργες ανθρώπινες προσωπικές σχέσεις.
Η δουλειά που παρουσιάζει η Χριστίνα Τσαρτσαράκη, με την ιστορία της «Σόφκα» είναι έμμεσα ένας φόρος τιμής στη συλλογική μνήμη και σε όλες τις γυναίκες.
Κάντε το πρώτο σχόλιο