Νέο Σχέδιο Νόμου του Υπουργείου Δικαιοσύνης – Ποιοι κίνδυνοι ελλοχεύουν, γιατί αντιδρά ο νομικός κόσμος

ΝΕΟ ΣΧΕΔΙΟ ΝΟΜΟΥ ΤΟΥ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟΥ ΔΙΚΑΙΟΣΥΝΗΣ

Ποιοι κίνδυνοι ελλοχεύουν, γιατί αντιδρά ο νομικός κόσμος

«Το δικηγορικό σώμα είναι σταθερά αντίθετο σε οποιαδήποτε απόπειρα φαλκίδευσης των υπερασπιστικών δικαιωμάτων» δηλώνει ο Πρόεδρος του ΔΣΓ Χρήστος Τανάσκος.

Νέες αλλαγές που χαρακτηρίζονται αντισυνταγματικές, σε συνδυασμό με την παραβίαση των δικαιωμάτων, όσον αναζητούν το δίκαιο, επισημαίνουν οι νομικοί κύκλοι της χώρας για τη νέα διάταξη νόμου που θα απαγορεύει την πρόσβαση του κατηγορουμένου στην δικογραφία.

Συγκεκριμένα, το άρθρο 18 («Κατ’ εξαίρεση αποκλεισμός κατηγορουμένου από την πρόσβαση σε επιμέρους υλικό της δικογραφίας») έπειτα και από νομοτεχνική βελτίωση της 18ης Σεπτεμβρίου 2025 εξαιτίας της θύελλας αντιδράσεων που ξεσήκωσε ορίζει πλέον: «…αρμόδιες δικαστικές και εισαγγελικές αρχές (σ.σ.: στην αρχική μορφή δεν εξειδίκευε τις αρμόδιες αρχές, αφού η διατύπωση ήταν απολύτως αόριστη), κατά την ανάκριση, προανάκριση ή προκαταρκτική εξέταση αδικημάτων που προσβάλλουν μη προσωποπαγή έννομα αγαθά δύνανται, με ειδική αιτιολογία, να μην επιτρέψουν την πρόσβαση σε τμήμα του υλικού, εξαιρουμένου εκείνου στο οποίο στηρίζεται κατά βάση η σύλληψη και η προσωρινή κράτηση του κατηγορουμένου, αν η πρόσβαση ενδέχεται να θέσει σε άμεσο και σοβαρό κίνδυνο τη ζωή ή τα θεμελιώδη δικαιώματα άλλου προσώπου ή αν τέτοια άρνηση είναι απολύτως απαραίτητη για την προστασία σημαντικού δημοσίου συμφέροντος και ιδίως σε περιπτώσεις κατά τις οποίες θα μπορούσε να θέσει σε κίνδυνο τη διεξαγωγή έρευνας ή να βλάψει σοβαρά την εθνική ασφάλεια. Κατά της ανωτέρω άρνησης, ο κατηγορούμενος ή ο συνήγορός του έχει το δικαίωμα να υποβάλει αντιρρήσεις ενώπιον του αρμοδίου δικαστικού συμβουλίου, το οποίο αποφασίζει αμετάκλητα».

Νομικοί κύκλοι επισημαίνουν, ότι πρόκειται για ένα άκρως σοβαρό νομοθέτημα που «ακουμπά» και υποθέσεις με σημαντικό πολιτικό υπόβαθρο, όπως οι έρευνες της Ευρωπαϊκής Εισαγγελίας για το σκάνδαλο των παράνομων επιχορηγήσεων, δηλαδή ως μια προκαταβολική απόπειρα διαχείρισης και ελέγχου της πληροφορίας έναντι όσων κινηθούν νομικά.

Με βάση την κρισιμότητα της νομοθετικής πρωτοβουλίας και της χρονικής συγκυρίας, επικοινωνήσαμε με τον Πρόεδρο του Δικηγορικού Συλλόγου Γιαννιτσών Χρήστο Τανάσκο,ζητώντας το δικό του σχόλιο για τις αλλαγές.

Ο κ. Τανάσκος δηλώνει πως «Με το άρθρο 18 Ν. 5232/2025 προστέθηκε στο άρθρο 100 ΚΠΔ τρίτη παράγραφος, με την οποία προβλέπεται κατ’ εξαίρεση ο περιορισμός του δικαιώματος του κατηγορουμένου από την πρόσβαση σε επιμέρους στοιχεία της δικογραφίας. Σύμφωνα με τη νέα διάταξη ο περιορισμός αυτός είναι επιτρεπτός, αν η πρόσβαση ενδέχεται να θέσει σε άμεσο και σοβαρό κίνδυνο τη ζωή ή τα θεμελιώδη δικαιώματα άλλου προσώπου ή αν τέτοια άρνηση είναι απολύτως απαραίτητη για την προστασία σημαντικού δημοσίου συμφέροντος και ιδίως σε περιπτώσεις κατά τις οποίες θα μπορούσε να θέσει σε κίνδυνο τη διεξαγωγή έρευνας ή να βλάψει σοβαρά την εθνική ασφάλεια.

Είναι εντυπωσιακό, ότι ανάλογη διάταξη (άρ. 12 Ν. 4236/2014), που ίσχυσε για μία πενταετία (έως το 2019), ουδέποτε εφαρμόστηκε από τα δικαστήρια και εντέλει, μετά από έντονες παρεμβάσεις και των Δικηγορικών Συλλόγων καταργήθηκε με τον νέο ΚΠΔ (Ν. 4620/19).

Και ναι μεν μετά τις έντονες αντιδράσεις του νομικού κόσμου υπήρξε μικρή νομοτεχνική βελτίωση της διάταξης, όπως τελικά ψηφίστηκε, σε σχέση με αυτήν που αρχικά προτάθηκε (π.χ. η κρίση για τον περιορισμό του δικαιώματος θα ανήκει στις αρμόδιες δικαστικές και εισαγγελικές αρχές και όχι όπως προβλεπόταν «στις αρμόδιες αρχές», δηλ. και σε έναν προανακριτικό υπάλληλο, π.χ. αστυνομικό), όμως συνεχίζει να αποτελεί καίρια και ουσιώδη περιστολή των δικαιωμάτων του κατηγορουμένου και του ατομικού δικαιώματος σε δικαστική προστασία και δίκαιη δίκη.

Το δικηγορικό σώμα είναι σταθερά αντίθετο σε οποιαδήποτε απόπειρα φαλκίδευσης των υπερασπιστικών δικαιωμάτων. Είναι δε σαφές, ότι κάθε περιορισμός της πρόσβασης του κατηγορουμένου στο υλικό της δικογραφίας υπονομεύει το δικαίωμα υπεράσπισης και συνιστά υποχώρηση του νομικού μας πολιτισμού και του Κράτους Δικαίου».

ΑΛΛΑΓΕΣ ΧΩΡΙΣ ΣΥΖΗΤΗΣΗ ΜΕ ΕΚΠΡΟΣΩΠΟΥΣ ΤΟΥ ΝΟΜΙΚΟΥ ΚΟΣΜΟΥ

Ο Αντιπρόεδρος της Ένωσης Ελλήνων Ποινικολόγων Ιωάννης Ηρειώτης επισημαίνει πως την νέα διάταξη «περιστέλλεται το θεμελιώδες δικαίωμα πλήρους πρόσβασης στη δικογραφία.  Το υπουργείο Δικαιοσύνης προέβη εκ νέου σε σύνταξη σχεδίου νόμου, χωρίς τη συμμετοχή εκπροσώπων του δικηγορικού και δικαστικού σώματος, αλλά και της ακαδημαϊκής κοινότητας· παρά το γεγονός ότι τα θέματα τα οποία ρυθμίζει άπτονται βασικών αρχών του κράτους δικαίου και της δίκαιης δίκης. Αγνοώντας λοιπόν τις αντιδράσεις του νομικού κόσμου, προωθεί προς ψήφιση και μάλιστα εσπευσμένα διατάξεις που συντάχθηκαν από εσωτερική ομάδα του υπουργείου και πλήττουν ευθέως θεμελιώδη δικαιώματα, αποτελώντας ένα ακόμα δείγμα κακής και άσκοπης νομοθέτησης. Περαιτέρω, με πρόσχημα την «εναρμόνιση» προς την οδηγία (ΕΕ) 2012/13 περιστέλλεται το θεμελιώδες δικαίωμα πλήρους πρόσβασης στη δικογραφία, δεδομένου ότι δίδεται η δυνατότητα στις αρμόδιες δικαστικές και εισαγγελικές αρχές κατά την ανάκριση, την προανάκριση ή την προκαταρκτική εξέταση αδικημάτων (εξαιρουμένων αυτών που προσβάλλουν προσωποπαγή έννομα αγαθά) να μην επιτρέψουν στον κατηγορούμενο ή τον ύποπτο να έχει πρόσβαση σε τμήμα αυτής».

Και καταλήγει «το δικηγορικό σώμα και οι επιστημονικές ενώσεις με αντικείμενο το ποινικό δίκαιο αποδοκιμάζουμε και αντιτιθέμεθα σε κάθε προσπάθεια φαλκίδευσης των δικαιωμάτων του κατηγορουμένου, καθώς και του δίκαιου χαρακτήρα της ποινικής διαδικασίας».