Πριν λίγες ημέρες, στο 4ο Γυμνάσιο Αθήνας, εκεί που αποφοίτησε ο Απόστολος-Λάκης Σάντας, οργανώθηκε μια σεμνή συγκινητική εκδήλωση ονοματοδοσίας και το σχολείο πήρε το όνομα του αγωνιστή που κατέβασε την σβάστικα από την Ακρόπολη σε ηλικία μόλις 19 χρονών.Ο Απόστολος-Λάκης Σάντας, εμβληματική μορφή της Εθνικής Αντίστασης, μαζί με τον φίλο του Μανώλη Γλέζο κατέβασαν τη πολεμική χιτλερική σημαία από την Ακρόπολη την νύχτα της 30ής Μαΐου 1941, την οποία ήθελαν οι Γερμανοί μόνιμα να κυματίζει στον ψηλό βράχο στέλνοντας το μήνυμα ότι η χώρα έχει κατακτηθεί. Δυο νεαροί φοιτητές, πραγματοποίησαν εκείνη τη μέρα την πρώτη αναγνωρισμένη αντιστασιακή πράξη εναντίον των Ναζί στην Ευρώπη!
Ο ίδιος περιέγραφε σε παλαιότερη συνέντευξή του…
«Με τον Μανώλη είπαμε να πάμε στην Ακρόπολη να κατεβάσουμε τη σημαία. Αποφασίσαμε: Ή θα την κατεβάσουμε ή θα πεθάνουμε. Όταν βγήκαμε στο ξεροπήγαδο, αγκαλιαστήκαμε και φιληθήκαμε. Ύστερα σφίξαμε τα χέρια. Και προχωρήσαμε σαν παιδιά του Ελληνικού λαού να κάνουμε το καθήκον μας».
Ναι γιατί αυτό πίστευε ο Απόστολος Σάντας. Πώς ήταν καθήκον τους να το πράξουν. Χωρίς να δειλιάσουν. Αυτό όφειλαν ως Έλληνες κι ως πατριώτες. Πώς η σημαία του κατακτητή δεν μπορεί να κυματίζει στον βράχο της Ακρόπολη, ρίχνοντας την βαριά σκιά της σε όλη την Ελλάδα.
Και με απλά λόγια όπως ένα παιδί περιγράφει «Αποφασίσαμε να σπάσουμε τα συρματόσχοινα. Με τα χέρια και μ’ ένα μαχαιράκι ξεσφίξαμε τους στρόφιγγες και σπάσαμε το ένα μετά το άλλο τα συρματόσχοινα. Όταν έσπασαν, έπεσε μόνη της η σημαία και μας κουκούλωσε. Ήταν μεγάλη. Τρία – τέσσερα μέτρα μήκος και δύο μέτρα πλάτος. Κόψαμε με το μαχαιράκι δύο κομμάτια από τον αγκυλωτό σταυρό, πήρε ο καθένας από ένα, ενώ την υπόλοιπη σημαία την κάναμε ένα μπόγο και την πετάξαμε σ’ ένα λάκκο. Ρίξαμε χώμα και πέτρες για να τη θάψουμε. Όταν κατεβάσαμε τη σημαία, αφήσαμε πάνω στον ιστό τα αποτυπώματα των χεριών μας. Και αυτό για να μην ενοχοποιηθούν οι φύλακες του Μουσείου της Ακροπόλεως. Πραγματικά τους έπιασαν και τους άφησαν, αφού διαπίστωσαν ότι δεν ήταν δικά τους τα δαχτυλικά αποτυπώματα που βρέθηκαν στον ιστό».
30 Μαΐου 2026 κι εμείς συζητάμε με τις κόρες του Λάκη Σάντα, την Αλεξάνδρα και την Γεωργία. Συζητάμε πρώτα για τον πατέρα και μετά για τον αγωνιστή και την σημασία της παρουσίας του στις ζωές τους.
ΕΡΩΤ.: Η προσωπικότητα του πατέρα σας πότε έγινε αντιληπτή σε σας; Πότε καταλάβατε ποιος ήταν και τι ιστορία έγραψε στα νιάτα του;
ΑΠΑΝΤ.: Για εμάς τα παιδιά του Λάκη Σάντα ήταν απλά ο Πατέρας μας με Π κεφαλαίο. Ένας άνθρωπος με βαθιά σκέψη, ανιδιοτελής, δυνατός ως προσωπικότητα και βεβαίως χρυσή καρδιά … Όταν ήμουν στο Γυμνάσιο και η αδελφή μου στις τελευταίες τάξεις του Δημοτικού σχολείου, μάθαμε από τους γονείς μας για την αντίσταση των Ελλήνων απέναντι στο Ναζισμό και βεβαίως τη πράξη του πατέρα μας με τον επιστήθιο φίλο του…
ΕΡΩΤ.: Ο φοιτητής που κατέβασε την σημαία του κατακτητή από την Ακρόπολη δικάστηκε, κυνηγήθηκε, εξορίσθηκε και μετά την απελευθέρωση και στην διάρκεια της χούντας. Πώς διαχειρίστηκε αυτή την κατάσταση η οικογένεια;
ΑΠΑΝΤ.: Η οικογένειά το διαχειρίστηκε όπως κάθε αγαπημένη οικογένεια πράττει…
Η μητέρα μας ήταν τότε κερί αναμμένο πάντα δίπλα του … και μάλιστα με κίνδυνο τον επισκέφτηκε και στην εξορία… γιατί ήταν και η ίδια αγωνίστρια.
Το όνομά της : Κλεοπάτρα Μαυροπούλου… και η οικογένειά της ήταν από το Φανάρι της Κωνσταντινούπολης. Στη Χούντα των Συνταγματαρχών ο πατέρας μπήκε φυλακή, εγώ ως πρωτότοκη κόρη του αναγκάστηκα να ζητήσω πολιτικό άσυλο στον Καναδά λόγω του πατέρα μου… και η αδελφή μου το 1972 μόλις είχε αποφοιτήσει από το 6τάξιο Γυμνάσιο οργανώθηκε σε μία αντιδικτατορική νεολαία… Στα διάφορα γεγονότα που έγιναν τότε ήταν και μέσα στο Πολυτεχνείο μέχρι το τέλος.
ΕΡΩΤ.: Τι ήταν για σας τα κορίτσια του ο μπαμπάς Σάντας, πόσο σας έλειψε και πόσο ρόλο είχε η προσωπικότητά του στις ζωές σας;
ΑΠΑΝΤ.:Τόσο ο πατέρας μας όσο και η μητέρα μας ήταν τα πρότυπα στη ζωή μας. Αρχικό μάθημα ζωής αυτό που μας είχε πει ο μπαμπάς για το ζήτημα του «φόβου»…
Να ξέρετε μας είπε απλά ότι «όλοι οι άνθρωποι φοβούνται γιατί ο φόβος είναι ένα βασικό συναίσθημα άμυνας του οργανισμού. Όποιος σας πει ότι δεν φοβάται τίποτα και ποτέ σας λέει ψέματα. Το ζήτημα είναι και εκεί διαφέρουν οι άνθρωποι όταν πρέπει, σύμφωνα με τις αρχές και τη συνείδησή σου, να πράξεις κάτι παράτολμο, τότε να νικάς τον φόβο σου…». Τόσο απλά. Ευτυχώς έζησε μαζί μας ως τα βαθιά γεράματα οπότε δεν μας έλειψε. Είχαμε τη χαρά να ζει μαζί μας.
ΕΡΩΤ.: Ο Λάκης Σάντας δεν ασχολήθηκε με την πολιτική. Γιατί αποστασιοποιήθηκε;
ΑΠΑΝΤ.:Αυτή η ερώτηση είναι λάθος, γιατί όταν λες ότι κάποιος δεν ασχολήθηκε με τη πολιτική, το λιγότερο που σημαίνει είναι ότι κρατά στάση «απολιτίκ». Αυτό δεν συνέβη στον πατέρα μας, όπου η σκέψη του ήταν βαθιά πολιτική με αρχές, του Ανθρωπισμού και του Δίκαιου, απλώς δεν ήθελε να μπει στο χώρο της «πολιτικής» ως παράγοντας. Συμμετείχε και ήταν συνιδρυτής στο Εθνικό Συμβούλιο για τις Οφειλές της Γερμανίας προς την Ελλάδα (ΕΣΔΟΓΕ) και επίσης μέλος του Διεθνούς Αντιστασιακού Οργανισμού της FIR. Πρωτοπόρο μέλος της Εθνικής Αντίστασης.
ΕΡΩΤ.: Θεωρείτε ότι έφυγε πικραμένος από τη ζωή;; Πως έβλεπε την σύγχρονη πολιτική κατάσταση; Το 2011 που έφυγε από τη ζωή η χώρα είχε μπει στην κρίση…
ΑΠΑΝΤ.: Όχι κάθε άλλο. Δεν έφυγε «πικραμένος» από τη ζωή, διότι το κύριο χαρακτηριστικό του ήταν η ανιδιοτέλεια… οπότε δεν ζήτησε ποτέ τίποτα από κανέναν και ήταν πλήρης από συναισθήματα ικανοποίησης, εφόσον είχε πράξει αυτά που του υποδείκνυε η συνείδησή του σε όλη του τη ζωή. Ήταν μάλιστα πολύ χαρούμενος που έμενε με τα παιδιά και τα εγγόνια του. Όπου αυτά τον αποκαλούσαν : «ο γλυκός μας παππούς» και ήταν και πολύ υπερήφανα γι’ αυτόν…
ΕΡΩΤ.: Απαξίωση θεσμών, σκάνδαλα, κατασπατάληση δημοσίου χρήματος, τρομακτική βία από άνθρωπο σε άνθρωπο…τι θα έλεγε ο Λάκης Σάντας γι’ αυτό τον κόσμο;
ΑΠΑΝΤ.:Ντροπή θα έλεγε που η Ανθρωπότητα ακολουθεί λάθος ρότα…Ο πατέρας μας πίστευε στη Δικαιοσύνη, στην Ισοτιμία, στην Αλληλεγγύη, στηΔημοκρατία και αυτή τη στιγμή, σε όλο τον κόσμο συμπεριλαμβανομένης της χώρας μας η κατάσταση θυμίζει απ’ αυτά που έχουμε διαβάσει τουλάχιστον τι ακριβώς επικρατούσε πριν ξεκινήσει ο Β’ Παγκόσμιος πόλεμος, δηλαδή την Βαϊμάρη…
Στην διάρκεια της κουβέντας μας η Αλεξάνδρα Σάντα αναπτύσσει απέναντί μου αυτή την αίσθηση, πως γνωριζόμαστε χρόνια. Μια γυναίκα με ουσιαστικό λόγο και πολύ χαμόγελο, μου περιγράφει τον πατέρα της, τον ήρωά της, ως τον άνθρωπο που την έμαθε να πιστεύει στο δίκαιο και στην ισοτιμία. Να ελπίζει πως η νέα γενιά μπορεί να αλλάξει τον κόσμο, αρκεί να μη φανατίζεται. «Ναι η ζωή είναι δύσκολη» τονίζει, «αλλά η γενιά των νέων παιδιών πρέπει να αντέξει γιατί αυτοί αναλαμβάνουν την δέσμευση του καλύτερου κόσμου. Εύχομαι οι γενιές, οι επόμενες γενιές να τα πάνε καλύτερα από ότι εμείς τώρα».
ΚΑΙ Η ΙΣΤΟΡΙΑ ΣΥΝΕΧΊΖΕΤΑΙ ΜΕ ΤΟΝ ΛΑΚΗ ΣΑΝΤΑ ΝΑ ΜΙΛΆΕΙ ΓΙ ΑΥΤΉΝ
Περιγράφει ο ίδιος σε συνέντευξή του «καθώς πλησιάζαμε στη σημαία ρίξαμε πετραδάκια προς τη σκοπιά,ώστε να προκαλέσουμε την αντίδραση του φρουρού αν υπήρχε. Δεν ήταν εκεί. Διασκέδαζε στα Προπύλαια και αυτός. Με μικρά άλματα φθάσαμε στη σημαία. Δεν πέσαμε σε περίπολο. Μόνο στην πλατεία Μητροπόλεως, όπου υπήρχε ένα Δημόσιο Ταμείο, μας είδε ο φρουρός αστυφύλακας. Μας φώναξε:
”Αλτ!” Έριξε πάνω μας το φανάρι του.
Σταματήσαμε. Μας πλησίασε.”Πού πάτε; Ποιοι είστε; Πώς κυκλοφορείτε τέτοια ώρα;”
Δικαιολογηθήκαμε ότι είμαστε φοιτητές, ότι βρεθήκαμε σ’ ένα φιλικό σπίτι και καθυστερήσαμε.
”Καλά, πηγαίνετε, αλλά προσέξτε μη σας πιάσει η γερμανική περίπολος.”
Αργότερα έμαθα ότι ο αστυφύλακας αυτός πέρασε στο αντάρτικο και σκοτώθηκε. Όταν ξημέρωσε είδα τον κόσμο ν’ ανεβαίνει στις ταράτσες, να κοιτάζει προς την Ακρόπολη και να ψιθυρίζει. Άλλος έλεγε ότι οι Γερμανοί φεύγουν, άλλος ότι έκαναν απόβαση οι Εγγλέζοι, πολλές διαδόσεις. Είχα μια τρομακτική συγκίνηση. Τελικά το είπα στον πατέρα μου. Έβγαλα και το κομμάτι της σημαίας και του το έδειξα. Εκείνος τρόμαξε. Δυστυχώς τα κομμάτια της σημαίας τα έκαψαν οι μανάδες μας όταν έβγαλαν την ανακοίνωση οι Γερμανοί για την αναζήτηση των ενόχων.
ΛΙΓΑ ΛΟΓΙΑ ΑΝΤΙ ΓΙΑ ΕΠΙΛΟΓΟ
Ο Απόστολος (Λάκης) Σάντας, με καταγωγή από τη Λευκάδα, γεννήθηκε στις 22 Φεβρουαρίου 1922 στη Πάτρα, όπου υπηρετούσε ο πατέρας του ως δημόσιος υπάλληλος. Το 1934 η οικογένεια Σάντα εγκαθίσταται στην Αθήνα, όπου ο Λάκης Σάντας θα ολοκληρώσει τις γυμνασιακές του σπουδές το 1940. Τον Σεπτέμβριο του ίδιου χρόνου μπαίνει στη Νομική Σχολή του Πανεπιστημίου Αθηνών, από την οποία θα αποφοιτήσει μετά την Κατοχή.
Πάντοτε ιδεολόγος και σεμνός, έλεγε: «Δεν κυνηγάω ποτέ τη δημοσιότητα, γιατί θεωρώ ότι έχει εξευτελιστεί το ζήτημα πολύ. Την αντίσταση δεν την κάναμε μόνο εμείς, έχουν σκοτωθεί χιλιάδες παλικάρια, γυναίκες και άνδρες».
Ο Λάκης Σάντας πέθανε στην Αθήνα στις 30 Απριλίου 2011, σε ηλικία 89 ετών.
- Ευχαριστώ από καρδιάς την Αλεξάνδρα και την Γεωργία για την εμπιστοσύνη τους, στην μοναδική αναδρομή σε όλη την ιστορία γύρω από τον πατέρα τους Λάκη Σάντα.
Κάντε το πρώτο σχόλιο