Μήνας πρόληψης καρκίνου ο Οκτώβρης για να θυμόμαστε ότι μπορούμε με απλές εξετάσεις και ουσιαστικά ανώδυνες να προλάβουμε τον κίνδυνο.
Ο κορυφαίος γιατρός που αγάπησε τις γυναίκες, Γιώργος Παπανικολάου, με την παγκόσμια ακτινοβολία γεννήθηκε στην Κύμη Ευβοίας το 1883 και πέθανε το 1962 στο Μαϊάμι Φλώριδας.Τα παιδικά του χρόνια ο Γεώργιος τα πέρασε στην Κύμη όπου και τελείωσε το Δημοτικό Σχολείο. Κατόπιν οι γονείς του τον έστειλαν στην Αθήνα για να τελειώσει τις εγκύκλιες σπουδές.Ο πατέρας του Νικόλαος Παπανικολάου ήταν γιατρός που άσκησε το επάγγελμα του για πολλά χρόνια στην Κύμη και διετέλεσε για αρκετό χρονικό διάστημα Δήμαρχος της πόλης, ενώ είχε εκλεγεί Βουλευτής Ευβοίας και Καρυστίας. Γνωρίζοντας τον χαρακτήρα και τις ικανότητές του παιδιού του, την ολοφάνερη εξυπνάδα του και την έμφυτη τάση του προς την επιστημονική έρευνα, θυσιάζοντας τις οικονομίες του, έστειλε το Γεώργιο στα 1907 για ανώτερες σπουδές στη Γερμανία.Επιλέγει τον κλάδο της Βιολογίας, που ανταποκρίνεται περισσότερο στα ενδιαφέροντά του και μεταβαίνει στην Ιένα πρώτο σταθμό της μετεκπαίδευσής του όπου θα παρακολουθήσει τα μαθήματα του καθηγητή ΕρνέστουΧαίκελ, ινδάλματος των φοιτητικών χρόνων του. Το 1908 θα συνεχίσει τις σπουδές του στο Freiburg και τέλος στο Μόναχο, όπου το 1910 θα του απονεμηθεί ο τίτλος του Διδάκτορα της Φιλοσοφίας για την εργασία του «Περί των συνθηκών της διαφοροποιήσεως του φύλου των Δαφνιδών».
Η πρωτοποριακή κυτταροδιαγνωστική μέθοδος του «DrPap» έγινε γνωστή με τις ιατρικές συντμήσεις «Papsmear» (επίχρισμα Παπανικολάου) και «Paptest» (δοκιμασία Παπανικολάου).Ο Παπανικολάου, αφού εργάστηκε σκληρά επί μισό σχεδόν αιώνα στο Ιατρικό Κολέγιο του Πανεπιστημίου του Κορνέλλ – χωρίς να κάνει διακοπές, εκτός από ένα σύντομο επιστημονικό ταξίδι στην Ευρώπη, με τελικό σταθμό την Ελλάδα και την Κύμη (1957) – αποφάσισε παρά τα 78 χρόνια του να εγκαταλείψει τη Νέα Υόρκη και να εγκατασταθεί στο Μαϊάμι για να αναλάβει την οργάνωση και τη διεύθυνση του εκεί Καρκινολογικού Ινστιτούτου. Δεν πρόλαβε να το εγκαινιάσει ο ίδιος, λόγω του θανάτου του, αλλά ο φίλος του καρκινολόγος Τσαρλς Κάμερον.
Ο άνθρωπος, ο οποίος «χάρισε ζωή στις γυναίκες ολόκληρου του κόσμου» -όπως θυμίζει μια αναμνηστική πλάκα του Καρκινολογικού Ινστιτούτου που έχει μετονομαστεί σε «Ερευνητικό Καρκινολογικό Ινστιτούτο Γεώργιος Παπανικολάου»- ήταν πάντα ένας σιωπηλός αγωνιστής του πνεύματος και της επιστήμης, επίμονος και ατάραχος, ακούραστος και ταπεινός, ευγενής και αξιοπρεπής, ακόμα και όταν αδικήθηκε όπως στην περίπτωση του Νόμπελ Ιατρικής, για το οποίο είχε προταθεί από πολλούς Έλληνες και ξένους ερευνητές.
Το συγγραφικό έργο του Γεωργίου Παπανικολάου αποτελείται από 158 άρθρα και 5 συγγράμματα. Τα εν λόγω συγγράμματα, ιδιαιτέρως μάλιστα ο περίφημος «ΆτλαςΑποφολιδωτικής Κυτταρολογίας», χάρη στη μεστότητα του κειμένου τους και την απαράμιλλη εικονογράφησή τους αποτελούν βιβλία-σταθμούς όχι μόνο για τον κλάδο της κυτταρολογίας, αλλά και για ολόκληρη την ιατρική βιβλιογραφία του 20ού αιώνα.
Ο Παπανικολάου τιμήθηκε με πολλές διακρίσεις. Το Πανεπιστήμιο Cornell, στο οποίο εργάστηκε συνεχώς επί μισό σχεδόν αιώνα και από το 1947 κατείχε τη θέση του καθηγητή της κλινικής ανατομικής, τον ανακήρυξε το 1957 ομότιμο καθηγητή της ίδιας έδρας. Διετέλεσε επίσης σύμβουλος ιατρός (Consultant) του περίφημου MemorialHospital της Νέας Υόρκης. Η Αμερικανική Ακαδημία Τεχνών και Επιστημών, η Ένωση των Αμερικανικών Ιατρικών Κολεγίων και η Αμερικανική Αντικαρκινική Εταιρεία τού απένειμαν τιμητικά βραβεία. Το 1949 η Ιατρική Σχολή του Πανεπιστημίου Αθηνών ονόμασε τον Παπανικολάου επίτιμο διδάκτορά της, ενώ η Ακαδημία Αθηνών τον Νοέμβριο του 1957 τον ανακήρυξε παμψηφεί επίτιμο μέλος της. Σημειωτέων ότι υπήρξε ο πρώτος στον οποίο απονεμήθηκε η ανώτατη τιμητική διάκριση της Ακαδημίας Αθηνών. Μετά τον θάνατό του, του απονεμήθηκε και το Βραβείο του Οργανισμού Ηνωμένων Εθνών.
Η μοναδική αυτή ανακάλυψη, είχε πίσω φυσικά και μια γυναίκα!!!
Για περίπου 21 χρόνια, η Μαίρη Παπανικολάου επέτρεπε στον σύζυγό της να παίρνει δείγματα κυττάρων από τον κόλπο και τον τράχηλο της, σχεδόν κάθε μέρα.Αυτό έγινε για 7.600 περίπου φορές.Αυτή η ρουτίνα, που διήρκεσε για πάνω από δύο δεκαετίες, έμελλε να γίνει μέρος της πορείας προς μία από τις σημαντικότερες μεθόδους ανίχνευσης του καρκίνου στη σύγχρονη ιατρική επιστήμη.
Ο Γιώργος Παπανικολάου υπηρέτησε ως βοηθός χειρουργός στον στρατό, επέστρεψε για λίγο στην ιδιαίτερη πατρίδα του και φρόντισε ασθενείς με λέπρα. Αλλά η κλινική πράξη δεν ήταν αυτό που πραγματικά τον τραβούσε. Ήθελε να κάνει έρευνα, και αυτή η απόφαση τον οδήγησε τελικά στο Πανεπιστήμιο του Μονάχου, όπου πήρε διδακτορικό στη ζωολογία το 1910.Μέχρι τότε είχε ήδη γνωρίσει την Ανδρομάχη Μαυρογένη, την οποία αργότερα θα ονόμαζαν Μary στις Ηνωμένες Πολιτείες. Παντρεύτηκαν το 1910 και τρία χρόνια αργότερα πήραν μια ριψοκίνδυνη απόφαση: να εγκαταλείψουν την Ελλάδα και να ξεκινήσουν από την αρχή την ζωή τους στη Νέα Υόρκη.Έφτασαν τον Οκτώβριο του 1913 με λίγο περισσότερα από 250 $ στη τσέπη και μιλούσαν ελάχιστα αγγλικά.
Οι πρώτοι μήνες ήταν πολύ μακριά από οποιοδήποτε εργαστήριο κύρους. Η Μαίρη έπιασε δουλειά ως μοδίστρα. Ο Παπανικολάου δοκίμασε για λίγο ως πωλητής χαλιών, εργάστηκε σε μια ελληνική εφημερίδα για λίγο και κατέληξε να παίζει βιολί σε ένα εστιατόριο για να βγάλει χρήματα. Το 1914 κατάφερε επιτέλους να πάρει μια θέση ερευνητή στο CornellUniversityMedicalCollege. Η Μαίρη θα κατέληγε να δουλεύει και εκείνη δίπλα του ως τεχνικός και συνεργάτιδα του.
Εκεί ξεκίνησαν όλα με ινδικά χοιρίδια.
Ο Παπανικολάου μελετούσε τους αναπαραγωγικούς κύκλους αυτών των ζώων όταν ανακάλυψε ότι μπορούσε να παρακολουθεί τις ορμονικές τους αλλαγές εξετάζοντας στο μικροσκόπιο κύτταρα που λαμβάνονταν από κολπικές εκκρίσεις. Αν τα κύτταρα άλλαζαν σχήμα ανάλογα με τη στιγμή του κύκλου, σκέφτηκε, ίσως κάτι παρόμοιο μπορούσε να παρατηρηθεί και στους ανθρώπους.Το πρώτο άτομο που ήταν διαθέσιμο για να το επιβεβαιώσει ζούσε μαζί του. Η σύντροφός του. Η Μary. Η Μαίρη…
Άρχισε να του δίνει δείγματα σε τακτική βάση και κατέληξε να το κάνει πρακτικά καθημερινά για περίπου 21 χρόνια. Ενώ ο Παπανικολάου παρατηρούσε εκείνα τα κύτταρα ξανά και ξανά, έμαθε να διακρίνει τις φυσιολογικές αλλαγές που συμβαίνουν κατά τη διάρκεια του αναπαραγωγικού κύκλου, της εγκυμοσύνης και, αργότερα, της εμμηνόπαυσης.Το 1925 επέκτεινε τη μελέτη και σε άλλες γυναίκες που συνδέονταν με το Woman’sHospital της Νέας Υόρκης. Εξέτασε το προσωπικό του νοσοκομείου, έγκυες ασθενείς, γυναίκες που υποβάλλονταν σε χειρουργικές επεμβάσεις και περιπτώσεις με διάφορες γυναικολογικές παθήσεις.
Τότε εμφανίστηκε κάτι που αρχικά δεν αναζητούσε.
Σε ορισμένα δείγματα παρατήρησε κύτταρα ριζικά διαφορετικά από τα φυσιολογικά: μεγάλα, παραμορφωμένα, με ανώμαλους πυρήνες που είχαν απωλέσει τελείως την φυσιολογική τους εικόνα.Ήταν τα καρκινικά κύτταρα.!Ο Παπανικολάου θα θυμόταν εκείνη τη στιγμή ως μία από τις μεγαλύτερες συγκινήσεις της επιστημονικής του καριέρας.Το 1928 παρουσίασε δημόσια τη δυνατότητα ανίχνευσης του καρκίνου μέσω της μικροσκοπικής εξέτασης ενός απλού επιχρίσματος. Η ιδέα έλαβε λίγη προσοχή. Η ιατρική της εποχής βασιζόταν πολύ περισσότερο σε διαδικασίες όπως η βιοψία και πολλοί ειδικοί δεν ήταν πεπεισμένοι ότι κύτταρα που συλλέγονταν με αυτόν τον τρόπο θα μπορούσαν να αποκαλύψουν έναν καρκίνο πριν γίνει κλινικά εμφανής.Επιπλέον, ο Παπανικολάου δεν ήταν ο μόνος που είχε εξερευνήσει αυτόν τον δρόμο. Ο Ρουμάνος γιατρός ΑουρέλΜπάμπες είχε δημοσιεύσει το 1927 μια διαφορετική μέθοδο βασισμένη επίσης σε κύτταρα του τραχήλου. Η ιστορία της κυτταρολογικής διάγνωσης του καρκίνου ήταν, επομένως, ευρύτερη από το έργο ενός μόνο ερευνητή.
Ο Παπανικολάου, όμως, συνέχισε.
Μια δεκαετία αργότερα άρχισε να συνεργάζεται στενά με τον γυναικολόγο Χέρμπερτ Τράουτ. Μαζί μελέτησαν χιλιάδες γυναίκες και επιβεβαίωσαν ότι οι κυτταρικές αλλαγές μπορούσαν να αποκαλύψουν καρκίνους ακόμα πολύ μικρούς για να προκαλέσουν εμφανή συμπτώματα. Το 1943 δημοσίευσαν το Diagnosis of UterineCancerby the VaginalSmear, το έργο που βοήθησε να μετατραπεί εκείνη η τεχνική σε κλινικό εργαλείο.Με τον καιρό, η διαδικασία απλοποιήθηκε και διαδόθηκε σε νοσοκομεία και ιατρεία σε όλο τον κόσμο.
Έγινε γνωστή με μια συντομογραφία του ονόματος εκείνου του Έλληνα γιατρού:PapTest
Το τεστ Παπανικολάου επέτρεψε την ανίχνευση προκαρκινικών αλλοιώσεων και του καρκίνου του τραχήλου της μήτρας όταν ακόμη μπορούσαν να αντιμετωπιστούν με πολύ μεγαλύτερη αποτελεσματικότητα. Με την επέκταση των προγραμμάτων προσυμπτωματικού ελέγχου, η θνησιμότητα από καρκίνο του τραχήλου της μήτρας μειώθηκε δραστικά στις χώρες όπου η εξέταση έγινε προσβάσιμη. Αλλά πίσω από το όνομα που έμεινε συνδεδεμένο με το τεστ υπήρχε κι ένα άλλο πρόσωπο που δεν εμφανίστηκε ποτέ στην ονομασία του.
Η Μary εργάστηκε για δεκαετίες στο εργαστήριο, οργάνωσε μεγάλο μέρος της ζωής που επέτρεπε στον Παπανικολάου να αφιερώνει ατελείωτες μέρες στην έρευνα και έγινε η ίδια το πιο σταθερό πειραματικό του υποκείμενο.Ο Παπανικολάου την σύστηνε με χιούμορ στους φίλους και συναδέλφους του: “Από δω η σύζυγος και το θύμα μου”.Όταν πέθανε το 1962, η μέθοδος που έφερε το όνομά του είχε ήδη μεταμορφώσει την ανίχνευση του καρκίνου και είχαν σωθεί εκατομμύρια ζωές.
Η Μary έζησε άλλα είκοσι χρόνια.Και ένα μεγάλο μέρος της ζωής της κουβάλησε στο ίδιο της το σώμα μια επιστημονική ρουτίνα εξαιρετικά απλή: να αφήνει λίγα κύτταρα πάνω σε ένα πλακίδιο για να μπορεί ο σύζυγός της να τα κοιτάξει στο μικροσκόπιο. Προσπάθησε να συνεχίσει το έργο του στο Μαϊάμι μέχρι το θάνατό της (1982), πιστεύοντας ότι οι επιστήμονες γεννιόνται και ότι οι έρευνές τους καρποφορούν μέσα στα πειραματικά εργαστήρια. Για τούτο -όπως έγραψε αποκαλυπτικά η ίδια- «δεν υπήρχε για μέσα άλλη λύση από να τον ακολουθώ στο εργαστήριο, κάνοντας το δικό του τρόπο ζωής και δικό μου».
Κάντε το πρώτο σχόλιο