Από τα πιο γνωστά και παλιά έθιμα της Μακεδονίας αναβιώνει σήμερα το βράδυ προπαραμονή Χριστουγέννων σε πολλές πόλεις της Πέλλας, αλλά και στην Φλώρινα και στην Καστοριά. Ένα τοπικό έθιμο με τριπλή σημασία που διατηρείται αναλλοίωτο στο νομό, από κατοίκους και συλλόγους κάνοντας φωτεινή και πιο ζεστή την νύχτα αυτή πριν την παραμονή της ομορφότερης γιορτής του χρόνου, μεταφέροντας το μήνυμα της γέννησης του Θεανθρώπου.
Σύμφωνα με το έθιμο, το βράδυ της παραμονής, της 23ης Δεκεμβρίου, μια επιβλητικές φωτιές, από ξύλα που έχουν μαζέψει παιδιά και νέοι εθελοντές από τις προηγούμενες ημέρες, στήνονται σε πλατείες και γειτονιές. Τα ξύλα στοιβάζονται με εντυπωσιακή τακτική ώστε να φτιαχτούν μεγάλοι πύργοι και στην συνέχεια οι φωτιές ανάβουν. Φυσικά γύρω από κάθε φωτιά στήνεται γλέντι με άφθονο κρασί και ωραίους μεζέδες.
Στη διάρκεια του ανάμματος της φωτιάς υπάρχει κόσμος που φωνάζει «κόλιντα μπάμπω». Παλαιότερα έλεγαν τα κάλαντα, ενώ τα τελευταία χρόνια οι παρέες ζεσταίνονται με τραγούδια από παραδοσιακές ορχήστρες και πολύ χορό. Υπάρχουν τουλάχιστον τρεις εκδοχές για το έθιμο. Η μια από αυτές αναφέρει ότι η φωτιά αναπαριστά την φωτιά στην φάτνη που άναψαν οι ποιμένες για να ζεσταθεί ο Χριστός. Και έτσι αναγγέλλει την γέννησή του. Η δεύτερη εκδοχή έρχεται από την Αρχαία Ελλάδα όπου η φωτιά έδιωχνε πνεύματα και κακούς οιωνούς και ευλογούσε την σοδειά της επόμενης χρονιάς.
Η σημαντικότερη όμως εκδοχή που ισχύει και στην περιοχή της Φλώρινας, είναι πως η νύχτα που ανάβουν οι φωτιές είναι η προειδοποίηση για την σφαγή των νηπίων του Ηρώδη και ότι γίνεται κάτι κακό, ώστε να μπορέσουν να προφυλαχτούν όσοι έχουν παιδιά. Γι’ αυτό και φωνάζουν «κόλιντα μπάμπω» που σημαίνει για τους ντόπιους κατοίκους «σφάζουν γιαγιά». Στους νομούς Πέλλας και Φλώρινας, οι κάτοικοι υποδέχονται τη γέννηση του Χριστού ανάβοντας μεγάλες φωτιές στις 12 τα μεσάνυχτα της 23ης προς την 24η Δεκεμβρίου. Οι Φωτιές στην Μακεδονία είναι ένα σημαντικό έθιμο για την περιοχή και προκαλεί το ενδιαφέρον πολλών επισκεπτών.
Από τις προηγούμενες ημέρες τα παιδιά της κάθε γειτονιάς αρχίζουν να μαζεύουν ξύλα, να τα βάζουν σε ένα ασφαλές μέρος, για να μη τους τα κλέψουν παιδιά από άλλες γειτονιές και ορίζουν ένα φύλακα για κάθε βραδιά. Παλαιότερα αν τα παιδιά κατάφερναν να κλέψουν ξύλα που προορίζονται για τη φωτιά μιας άλλης γειτονιάς, έστηναν γλέντι για το πανηγυρίσουν, ενώ ο ντροπιασμένος θεωρούνταν ο φύλακας που του έκλεψαν τα ξύλα.
Στην περιοχή της Κοζάνης αναβιώνουν οι «κλαδαριές», τα «κόλιαντα» και τα «μπουμπουσάρια». Οι «κλαδαριές» είναι οι φωτιές που ανάβονται κάθε χρόνο για να ζεστάνουν τον Χριστό. Τα «κόλιαντα» είναι τα κάλαντα στο τοπικό σιατιστινό ιδίωμα, ενώ την ημέρα των Θεοφανίων αναβιώνουν τα «μπουμπουσάρια», δηλαδή τα καρναβάλια με το καθαρά σιατιστινόΑϊβασιλιάτικο χορό.
Παλαιότερα τα παιδιά της κάθε γειτονιάς, από τη γιορτή του Αγίου Δημητρίου έκαναν ομάδες και φρόντιζαν να συγκεντρώσουν ξερά χόρτα, τα φουρφούρια (Γεράνεια) ή λόζιο (Χώρα), για να έχουν το απαραίτητο σύνολο ξερών χόρτων, με το οποίο θα τροφοδοτήσουν τη φωτιά, τη λεγόμενη «κλαδαριά», που θα ανάψουν στις 23 Δεκεμβρίου το βράδυ.
Τα έθιμα στη Μακεδονία είναι πραγματικά ξεχωριστά. Και το μεσημέρι της παραμονής Πρωτοχρονιάς, στους δρόμους και τις πλατείες πολλών μακεδονικών πόλεων εκτυλίσσεται η γιορτή του μαγκαλιού. Ο κόσμος αποχαιρετά τον παλιό χρόνο ψήνοντας χοιρινό στο μαγκάλι. Από παλιά, το χοιρινό αποτελούσε κύριο πιάτο των εορτών μετά τη 40ήμερη νηστεία. Οι οικογένειες τάιζαν το γουρούνι, προσπαθώντας να το παχύνουν και το έσφαζαν για το εορταστικό τραπέζι. Σήμερα, οργανώνονται κυρίως από τους εμπορικούς συλλόγους των μεγάλων πόλεων, ότι καιρικές συνθήκες και αν επικρατούν, υπαίθριες ψησταριές σε όλη την έκταση της αγοράς και όσοι βρεθούν στο δρόμο εύχονται για το καλό της νέας χρονιάς…
Τα Θεοφάνια στη Μακεδονία αναβιώνουν τα «ραγκουτσάρια» στην Καστοριά, οι «φωταράδες» στη Χαλκιδική, τα «τζαμαλάρια» στην Άρνισσα Πέλλας και οι «προδρομίτες» στην Πιερία.Το έθιμο της Φωτιάς αλλά και κάθε αναβίωση εθίμων στην Μακεδονία κράτησαν ενωμένους για αιώνες λαούς με διαφορετικόγλωσσικό και ιστορικό υπόβαθρο. Μοναδικός τρόπος επιβίωσης κάποιες εποχές με στόχο να μείνουν ζωντανές οι ρίζες και η ιστορία του.
Και κάπως έτσι παραμένουν αναλλοίωτα στο χρόνο και αποτυπώνουν παλιές συνήθειες, που η σύγχρονη εποχή δεν έχει καταφέρει να τις εξαφανίσει. Τα έθιμα των Χριστουγέννων διαφέρουν από τόπο σε τόπο, έχουν, όμως, έναν κοινό παρονομαστή: την ελπίδα που φέρνει η γέννηση του Χριστού.
Χρόνια πολλά και καλές γιορτές
Κάντε το πρώτο σχόλιο