20 Οκτωβρίου 1912 – Η Μάχη των Γιαννιτσών – Η σημαντικότερη μάχη των Βαλκανίων

Τον Οκτώβριο του 1912 ο Α’ Βαλκανικός Πόλεμος ήταν σε εξέλιξη. Ήταν η αναμέτρηση που θα διαμόρφωνε τα ελληνικά σύνορα. Με έντονο παρασκήνιο, μυστικές συνεννοήσεις και οριακές διαπραγματεύσεις. Ελλάδα, Βουλγαρία, Σερβία και Μαυροβούνιο, όλοι ως σύμμαχοι πολεμούσαν για να απελευθερώσουν τους λαούς από τον οθωμανικό ζυγό.

Ο μεγάλος στόχος της ελληνικής κυβέρνησης, αλλά και των υπόλοιπων δυνάμεων ήταν το ισχυρότερο λιμάνι των Βαλκανίων, η Θεσσαλονίκη. Μάλιστα κατά τη διάρκεια του πολέμου ο Ελευθέριος Βενιζέλος ήρθε σε ρήξη με τον διάδοχο Κωνσταντίνο, που ως αντιστράτηγος ήταν αρχηγός του ελληνικού στρατού. Ο διάδοχος ακολουθούσε τυφλά το γερμανικό δόγμα και ήθελε να κινηθεί προς το Μοναστήρι των Σκοπίων, ενώ ο Βενιζέλος του ζητούσε το στράτευμα να πάει προς την Θεσσαλονίκη.  Η διαφωνία κορυφώθηκε μέσω μιας σειράς τηλεγραφημάτων με σκληρή γλώσσα μεταξύ των δυο ανδρών και έληξε όταν ο πρωθυπουργός της χώρας απαγόρευσε ρητά στον διάδοχο να πάει λανθασμένα προς το Μοναστήρι.

Είχε πια φτάσει η 19ΗΟκτωβρίου και ο ελληνικός στρατός βρισκόταν στις παρυφές των Γιαννιτσών χωρίς να έχει προετοιμαστεί για μάχη.

Από την άλλη για τους Τούρκους τα Γιαννιτσά ήταν σημαντικότατη πόλη. Εκείνη την εποχή την αποκαλούσαν «Μέκκα της Μακεδονίας». Έτσι ξεκίνησε η επίθεση. Οι Έλληνες στην αρχή σφυροκοπήθηκαν, αλλά τελικά κατάφεραν να αντεπιτεθούν και ανάγκασαν τους Τούρκους σε υποχώρηση.

Η σπουδαιότερη μάχη του Α’ Βαλκανικού Πολέμου, διεξάγεται λοιπόν στις 19 και 20 Οκτωβρίου 1912στην τότε Γενιτσά (Γενιτζέι Βαρντάρ για τους Τούρκους) ανάμεσα στον ελληνικό στρατό υπό τον Κωνσταντίνο και τον οθωμανικό στρατό υπό τον στρατηγό ΧασάνΤαξίν Πασά. Η νίκη του ελληνικού στρατού ανοίγει το δρόμο για την απελευθέρωση της Θεσσαλονίκης.

Μετά την απροσδόκητη νίκη του στο Σαραντάπορο, ο ελληνικός στρατός διασφάλισε τον έλεγχο της Δυτικής Μακεδονίας και άρχισε να προελαύνει για την απελευθέρωση της Κεντρικής Μακεδονίας και της Θεσσαλονίκης. Προ του διαγραφομένου μεγάλου κινδύνου, ο τούρκος στρατηγός ΧασάνΤαξίν Πασάς αποφάσισε να αντιτάξει την άμυνά του στην ιερή για τους ντόπιους μουσουλμάνους πόλη των Γιαννιτσών, επειδή εκεί είχε ταφείο Γαζή Εβρενός, ένας διακεκριμένος οθωμανός στρατηγός του 14ου αιώνα.

Η περιοχή παρείχε σημαντικά στρατιωτικά πλεονεκτήματα. Περικλειόταν βόρεια από το βουνό Πάικο και νότια από τη βαλτώδη λίμνη των Γιαννιτσών (αποξηράνθηκε το 1932), γνωστή από τον Μακεδονικό Αγώνα και από το μυθιστόρημα της Πηνελόπης Δέλτα «Τα μυστικά του Βάλτου».

Στις 18 Οκτωβρίου ο στρατός του Ταξίν Πασά, αποτελούμενος από πέντε μεραρχίες ελλιπούς σύνθεσης (13 τάγματα πεζικού και 8 ίλες ιππικού) και επτά πυροβολαρχίες με 30 πυροβόλα, είχε οχυρωθεί σ’ ένα ύψωμα 130 μέτρων, από το οποίο μπορούσαν να ελέγχουν την πεδιάδα. Το βράδυ της ίδιας ημέρας ο προελαύνων ελληνικός στρατός, αποτελούμενος από πέντε μεραρχίες και μία ταξιαρχία ιππικού, συνολικά γύρω στους 80.000 άνδρες, είχε μέτωπο προς τα βορειοανατολικά.

Το πρωί της 19ης Οκτωβρίου, η 2η και 3η Μεραρχία επιτέθηκαν μετωπικά κατά του εχθρού, ενώ η 4η και η 5η υπερκερωτικά εναντίον του δεξιού πλευρού του τουρκικού στρατού. Η κατά μέτωπον επίθεση παρακωλύθηκε από τα πυρά του εχθρικού πυροβολικού, που εμπόδισαν τη διάβαση της γέφυρας Μπαλίντζα, επί της οδού Βοδενών (Έδεσσας) – Γενιτσών, που αποτελούσε και τη μοναδική διάβαση. Αλλά η επιτυχημένη υπερκέραση του εχθρού από τις δύο άλλες μεραρχίες έκριναν τελικά την έκβαση της μάχης.

Βλέποντας την περικύκλωση του στρατού του, ο ΧασίνΤαξίν Πασάς διέταξε υποχώρηση και άφησε στο πεδίο της μάχης τις πυροβολαρχίες του κι ένα μικρό τμήμα πεζικού, για να παρενοχλούν τους επιτιθέμενους και να διευκολύνουν την υποχώρηση του κυρίου όγκου του στρατού του. Αλλά και η οπισθοφυλακή αυτή υποχώρησε το πρωί της 20ης Οκτωβρίου, ολοκληρώνοντας την ήττα του τουρκικού στρατού.

Στις 11 το πρωί της 20ης Οκτωβρίου οι πρώτες ελληνικές μονάδες μπήκαν στην πόλη των Γιαννιτσών. Έναν τόπο που είχε μικτό πληθυσμό, μουσουλμανικό και χριστιανικό (ελληνόφωνο και σλαβόφωνο). Δυστυχώς όπως θέλουν οι κανόνες στον πόλεμο, παρέδωσε αμέσως στις φλόγες τη μουσουλμανική συνοικία της πόλης, ενώ άφησε άθικτη τη χριστιανική.

Στο τέλος της ημέρας, οι ελληνικές απώλειες είχαν ανέλθει σε 188 νεκρούς και 785 τραυματίες, ενώ οι τουρκικές σε 250 νεκρούς, 1.000 τραυματίες και 3.000 αιχμαλώτους. Στα ελληνικά χέρια περιήλθαν 11 κανόνια του εχθρού και πολεμικές σημαίες. Η μάχη των Γιαννιτσών έγινε κάτω από καταρρακτώδη βροχή και οι Έλληνες στρατιώτες χρειάστηκε πολλές φορές να πραγματοποιήσουν επιθέσεις με τις λόγχες για να καταλάβουν τις εχθρικές οχυρώσεις.

Βίντεο ρεπορτάζ με την ιστορία της μάχης των Γιαννιτσών είχε πραγματοποιήσει η εκπομπή «Μηχανή του χρόνου» με την επίσκεψη του δημοσιογράφου Χρήστου Βασιλόπουλου στην περιοχή των Γιαννιτσών.

https://vimeo.com/142656352

Προς τιμή και μνήμη των νεκρών της Μάχης των Γιαννιτσών στήθηκε το Ηρώο στην είσοδο της πόλης.

Το Μαύρο Άγαλμα

Προς τιμή και ανάμνηση της ιστορικής μάχης, που άνοιξε το δρόμο για την απελευθέρωση της Θεσσαλονίκης, στήθηκε το 1926 το Ηρώο του γλύπτη Γρηγόρη Ζευγώλη (1886-1950). Τοποθετήθηκε στην ανατολική είσοδο των Γιαννιτσών επί της Εγνατίας Οδού. Πρόκειται για μία τριαδική, πυραμιδοειδή σύνθεση από ορείχαλκο.

Στην κορυφή της πυραμίδας βρίσκεται ένας φτερωτός άνδρας που γράφει στις δέλτους της ιστορίας για την ηρωική μάχη. Στη βάση κείται ο νεκρός στρατιώτης μέσα στην αγκαλιά της μάνας Ελλάδας. Στο πλάι καίει η φλόγα της ηρωικής τους θυσίας. Η σύνθεση είναι τοποθετημένη σε μαρμάρινη βάση ύψους 1 μέτρου, όπου αναγράφεται η φράση:

Το Μαύρο Άγαλμα όπως το αποκαλούν οι κάτοικοι των Γιαννιτσών εξαιτίας του μελανού στιλβώματος αποκαλύπτει ένα δραματικό τόνο. Οι φόρμες, δυνατές, ρωμαλέες και ελληνοπρεπείς αποπνέουν τον ηρωικό θάνατο των μαχητών που είναι θαμμένοι στη βάση του.

Το Ηρώο αποτελεί ένα καθαρόαιμο δείγμα της ελληνικής γλυπτικής του Μεσοπολέμου. Η ελληνική τέχνη έχοντας βιώσει τους πολύχρονους πολέμους, τη Μικρασιατική Καταστροφή, την προσφυγιά επιθυμεί να επαναφέρει την αίσθηση της αρμονίας, της ευταξίας και του μέτρου.Ένα εντυπωσιακό μνημείο που η Ιστορία προσωποποιείται έχοντας στα πόδια της τον νεκρό στρατιώτη.

Κάντε το πρώτο σχόλιο

Υποβολή απάντησης

Η ηλ. διεύθυνσή σας δεν δημοσιεύεται.


*