Την αντίδραση των αγροτών της Ευρώπης έχει προκαλέσει η εμπορική συμφωνία που προωθεί η ΕΕ με τις χώρες της Mercosur, καθώς ανησυχούν πως το κόστος παραγωγής θα εκτοξευθεί και τα προϊόντα τους θα υποβαθμιστούν.
Ποια είναι η Mercosur
Η Mercosur είναι η Κοινή Αγορά του Νότου, ένας εμπορικός συνασπισμός της Νότιας Αμερικής που ιδρύθηκε το 1991. Μέλη της είναι η Αργεντινή, η Βραζιλία, η Παραγουάη και η Ουρουγουάη. Η Βενεζουέλα προσχώρησε το 2012, αλλά η ιδιότητα μέλους της ανεστάλη το 2017, ενώ τον Δεκέμβριο του 2012 υπεγράφη το πρωτόκολλο προσχώρησης και της Βολιβίας.
Από κοινού, οι χώρες της Mercosur αποτελούν την 6η μεγαλύτερη οικονομία στον κόσμο με συνολικό πληθυσμό 270 εκατομμύρια.
Η Ευρωπαϊκή Ένωση εδώ και 25 χρόνια βρίσκεται σε διαπραγματεύσεις με τις τέσσερις βασικές χώρες της Mercosur με σκοπό την υπογραφή μίας σημαντικής εμπορικής συμφωνίας.
Γιατί η ΕΕ θέλει σχέση με τη Mercosur;
Η Mercosur είναι μια μεγάλη αγορά για τις εξαγωγές της ΕΕ και ήταν μέχρι σήμερα ο μόνος σημαντικός εμπορικός εταίρος στη Λατινική Αμερική με τον οποίο η ΕΕ δεν είχε προτιμησιακή εμπορική συμφωνία. Εταιρείες της ΕΕ εξάγουν στις τέσσερις ιδρυτικές χώρες της Mercosur:
55 δισ. ευρώ σε αγαθά (το 2024), και
29 δισ. ευρώ σε υπηρεσίες (το 2023).
Οι οικονομίες της Mercosur προστατεύονται επί του παρόντος σε μεγάλο βαθμό και οι ευρωπαϊκές επιχειρήσεις αντιμετωπίζουν πολλούς εμπορικούς φραγμούς όταν εξάγουν εκεί, γεγονός που καθιστά δύσκολο για αυτές να ανταγωνιστούν υπό δίκαιους όρους. Η ΕΕ είναι ο δεύτερος μεγαλύτερος εμπορικός εταίρος της Mercosur στον τομέα των αγαθών, μετά την Κίνα και μπροστά από τις Ηνωμένες Πολιτείες.
Τι είναι όμως αυτή η πολύπαθη συμφωνία, οι διαπραγματεύσεις της οποίας κρατούν -χωρίς υπερβολή- 20 χρόνια
Η συμφωνία ελεύθερων συναλλαγών (δηλαδή χωρίς δασμούς) είναι μεταξύ της ΕΕ και του μπλοκ Mercosur της Νότιας Αμερικής, το οποίο αποτελείται από τη Βραζιλία, την Αργεντινή, την Ουρουγουάη και την Παραγουάη.
Η άρση των τελωνειακών δασμών θα επηρέαζε επομένως δύο τεράστιες αγορές: 450 εκατομμύρια καταναλωτές στην Ευρώπη και 270 εκατομμύρια στη Νότια Αμερική.
Η συμφωνία, η οποία ολοκληρώθηκε στα τέλη του 2024, αλλά αναμένει την επικύρωσή της, θα επιτρέψει στην ΕΕ να εξάγει περισσότερα οχήματα, μηχανήματα, κρασιά και οινοπνευματώδη ποτά στη Λατινική Αμερική, διευκολύνοντας παράλληλα την είσοδο βοδινού κρέατος, ζάχαρης, ρυζιού, μελιού και σόγιας από τη Νότια Αμερική στην Ευρώπη.
Δηλαδή σε απλά λόγια η ΕΕ δίνει αυτοκίνητα και παίρνει βοδινό κρέας.
Η συμφωνία της ΕΕ με τη Mercosur σκοπό έχει:
να αρθούν οι εμπορικοί φραγμοί και να διευκολυνθούν οι επιχειρήσεις της ΕΕ να πωλούν αγαθά και υπηρεσίες στη Mercosur, καθώς και οι επενδύσεις
να συμβάλει στη διασφάλιση βιώσιμης πρόσβασης σε πρώτες ύλες, ενισχύοντας την οικονομική μας ασφάλεια και στηρίζοντας τη διττή μετάβαση
να βοηθήσει την ΕΕ και τη Mercosur να διαμορφώσουν παγκόσμιους εμπορικούς κανόνες σύμφωνα με τα ευρωπαϊκά πρότυπα
να στείλει ένα ηχηρό μήνυμα στον κόσμο υπέρ του εμπορίου που βασίζεται σε κανόνες, απορρίπτοντας τον προστατευτισμό.
Γεφύρι της Άρτας η Μercosur
Σύμφωνα με τους αναλυτές πρόκειται για τη μεγαλύτερη εμπορική συμφωνία που έχει διαπραγματευτεί ποτέ η Ευρωπαϊκή Ένωση
Για πάνω από είκοσι χρόνια, οι διαπραγματεύσεις διακόπτονταν και ξεκινούσαν εκ νέου, με τις δύο πλευρές να προσπαθούν να συμφωνήσουν σε ζητήματα περιβαλλοντικής προστασίας και αγροδιατροφικών προτύπων της Mercosur. Η ανάλυση του Bloomberg Economics εκτιμά ότι η συμφωνία μπορεί να ωφελήσει την οικονομία της Mercosur έως 0,7% και της Ευρώπης κατά 0,1%. Από γεωπολιτική άποψη, η συνθήκη θα ενισχύσει την παρουσία της ΕΕ σε μια περιοχή όπου η Κίνα έχει καθιερωθεί ως κύριος προμηθευτής βιομηχανικών αγαθών και αγοραστής πρώτων υλών.
Ουσιαστικά πρόκειται για ένα ντιλ που θα ευνοήσει το βιομηχανικό κλάδο της ΕΕ, ιδίως τη στριμωγμένη αυτοκινητοβιομηχανία, αλλά αναμένεται να πλήξει σκληρά τους Ευρωπαίους αγρότες και κτηνοτροφους. Γι’αυτό άλλωστε έχουν ξεσηκωθεί, με πανευρωπαϊκές κινητοποιήσεις.
Γιατί οι αγρότες είναι αντίθετοι
Οι αγρότες αμφισβητούν σθεναρά τη συμφωνία της Mercosur, η οποία, όπως λένε, θα κατακλύσει την αγορά με φθηνότερες εναλλακτικές λύσεις (και κυρίως αμφιβόλου ποιότητας) και θα προκαλέσει ανείπωτη ζημιά στα μέσα διαβίωσής τους.
Εν τω μεταξύ, ο γεωργικός τομέας της Λατινικής Αμερικής αναμένεται να ωφεληθεί σημαντικά.
Το 2024, οι τέσσερις χώρες της Mercosur εξήγαγαν γεωργικά και αγροδιατροφικά προϊόντα αξίας 23,3 δισεκατομμυρίων δολαρίων στην ΕΕ, σύμφωνα με την Eurostat, με αποτέλεσμα εμπορικό έλλειμμα 20,1 δισεκατομμυρίων ευρώ (23,6 δισεκατομμύρια δολάρια) για την ΕΕ.
Η κριτική έχει επίσης επικεντρωθεί στον αντίκτυπο της συμφωνίας στην κτηνοτροφία.
Προβλέπει ποσοστώσεις εξαγωγής προς την ΕΕ έως και 99.000 τόνων βοείου κρέατος, ποσότητα που αντιστοιχεί στο 1,6% της παραγωγής του μπλοκ.
Η επιτροπή έχει δηλώσει ότι δασμοί άνω του 40%, και όχι 7,5%, θα συνεχίσουν να ισχύουν για οποιεσδήποτε εξαγωγές που υπερβαίνουν την ποσόστωση.
Οι Γάλλοι κτηνοτρόφοι βοοειδών φοβούνται μια απειλή για την ανταγωνιστικότητά τους, ισχυριζόμενοι ότι οι αντίστοιχοι της Νότιας Αμερικής δεν υπόκεινται στα ίδια μέτρα για το περιβάλλον και την επισιτιστική ασφάλεια όπως στην Ευρώπη.
Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο προσπάθησε να καθησυχάσει κάπως τους αγρότες καταλήγοντας σε συμφωνία να παρακολουθεί τις εισαγωγές ευαίσθητων προϊόντων όπως το βοδινό κρέας, τα πουλερικά και η ζάχαρη, με την πιθανή επαναφορά τελωνειακών δασμών σε περίπτωση αρνητικών επιπτώσεων στην ευρωπαϊκή αγορά.
Οι νομοθέτες της ΕΕ θέλουν η Επιτροπή να παρέμβει εάν ένα προϊόν της Mercosur κοστίζει τουλάχιστον 5% λιγότερο από το αντίστοιχο της ΕΕ και εάν ο όγκος των αδασμολόγητων εισαγωγών αυξηθεί κατά περισσότερο από 5% τοις εκατό. Η αρχική πρόταση καθόριζε και τα δύο όρια στο 10% και το μπλοκ πρέπει τώρα να καταλήξει σε συμβιβασμό.
Ενισχυμένα μέτρα προστασίας για τους Ευρωπαίους αγρότες
Προσπαθώντας να κάμψει τις αμφιβολίες των Ευρωπαίων αγροτών η ΕΕ έχει προχωρήσεις σε μία σειρά προτάσεων διασφάλισης των προϊόντων της Ένωσης.
Το περιεχόμενο της ίδιας της συμφωνίας ελεύθερων συναλλαγών δεν έχει αλλάξει από τον Δεκέμβριο του 2024, καθώς οι διαπραγματεύσεις με τη Mercosur έχουν πλέον ολοκληρωθεί. Οι προσαρμογές που παρουσιάζονται αποτελούν πρόσθετα μέτρα, όπως διευκρινίζει η Le Monde. Ωστόσο, σύμφωνα με πολλούς ειδικούς και εκπροσώπους των ευρωπαϊκών γεωργικών τομέων, αυτές οι λίγες διασφαλίσεις δεν επαρκούν για να προστατεύσουν αποτελεσματικά έναντι ενός οικονομικού μπλοκ με τόσο μεγάλες διαφορές στα κοινωνικά, περιβαλλοντικά και υγειονομικά πρότυπα παραγωγής σε σύγκριση με αυτά που ισχύουν στην ήπειρο.
Τον Δεκέμβριο το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο ενέκρινε κανονισμό σχετικά με τον τρόπο εφαρμογής της ρήτρας διασφάλισης. Μια τέτοια ρήτρα δεν είναι καινούργια και έχει συμπεριληφθεί στη συμφωνία από το 2019. Επιτρέπει την ενεργοποίηση έκτακτων μέτρων σε περίπτωση σοβαρής αποσταθεροποίησης της αγοράς σε έναν τομέα.
Ωστόσο, αυτός ο μηχανισμός, που υπάρχει σε όλες τις συμφωνίες ελεύθερων συναλλαγών, συνοδεύεται από εξαιρετικά περιοριστικούς όρους που καθιστούν εξαιρετικά δύσκολη την εφαρμογή του.
Σύμφωνα με τον οικονομολόγο Μαξίμ Κόμπς της ακτιβιστικής οργάνωσης για την κοινωνική και οικονομική δικαιοσύνη AITEC, η Ευρωπαϊκή Ένωση μπόρεσε να ενεργοποιήσει έναν τέτοιο μηχανισμό μόνο δύο φορές μεταξύ 1995 και 2018. «Ο μηχανισμός μπορεί να χρησιμοποιηθεί για τη διαχείριση μιας επείγουσας κατάστασης με την πάροδο του χρόνου, αλλά δεν έχει σχεδιαστεί για την επίλυση των κενών ανταγωνιστικότητας μεταξύ των ευρωπαϊκών χωρών και των χωρών της Mercosur» δήλωσε χαρακτηριστικά στη Le Monde.
Υπάρχει χρονοδιάγραμμα;
Η φον ντερ Λάιεν πρόκειται να μεταβεί στο Φοζ ντο Ιγκουασού για να υπογράψει τη συμφωνία κατά τη διάρκεια της συνόδου κορυφής των ηγετών της Mercosur.
Αλλά πρώτα χρειάζεται την έγκριση των Ευρωπαίων αρχηγών κρατών προτού απογειωθεί. Για να περάσει, χρειάζεται πλειοψηφία 15/27 κρατών-μελών, που αντιστοιχεί στο 65% του πληθυσμού της Ευρώπης.
Το κοινοβούλιο πρέπει επίσης να εγκρίνει την απόφαση και είναι πιθανή μια οριακή ψηφοφορία, με 150 Ευρωβουλευτές να ζητούν νομική προσφυγή κατά της συμφωνίας στο Ευρωπαϊκό Δικαστήριο.
Ποιος είναι υπέρ και ποιος κατά;
Η Ισπανία υποστηρίζει τη συμφωνία της Mercosur, αναμένοντας ώθηση στις εξαγωγές κρασιού και ελαιολάδου. Άλλωστε η Ισπανία έχει ισχυρούς δεσμούς με τη Λατινική Αμερική. Ο υπουργός Γεωργίας Λουίς Πλάνας επανέλαβε την έκκληση του για υπογραφή του «κρίσιμου» συμφώνου «τις επόμενες ημέρες».
Η Γερμανία έχει υιοθετήσει παρόμοιο τόνο, με τη μεγαλύτερη οικονομία της ΕΕ πιθανότατα να ενισχύεται από την αποφασιστικότητά της να σώσει την παραπαίουσα αυτοκινητοβιομηχανία της.
Από τις πιο επικριτικές φωνές όμως εξ αρχής ήταν η Γαλλία. Ο Εμανουέλ Μακρόν δήλωσε την Τετάρτη ότι «η Γαλλία θα αντιταχθεί σθεναρά» σε οποιαδήποτε «επιθυμία των ευρωπαϊκών αρχών να επιβάλουν» τη συμφωνία.
Μάλιστα προσερχόμενος στη Σύνοδο Κορυφής ξεκαθάρισε ότι «η Συμφωνία είναι αδύνατον να υπογραφεί ως έχει». Απαίτησε ισχυρές ρήτρες διασφάλισης, αυστηρότερους ελέγχους εισαγωγών και αυστηρότερα πρότυπα για τους παραγωγούς της Mercosur.
Και την Τετάρτη, η πρωθυπουργός της Ιταλίας, Τζόρτζια Μελόνι, προειδοποίησε κατά της «πρόωρης» επικύρωσης, καθώς οι διασφαλίσεις για τους αγρότες δεν έχουν ακόμη οριστικοποιηθεί.
Εδώ όμως αντιδρά και το δεύτερο μέλος της συμφωνίας· οι ίδιες οι χώρες της Λατινικής Αμερικής. Ο πρόεδρος της Βραζιλίας Λούλα ντα Σίλβα επανέλαβε τις εκκλήσεις προς τα κράτη μέλη της ΕΕ να συναινέσουν στη συμφωνία.
«Τους έχω ήδη προειδοποιήσει: αν δεν το κάνουμε τώρα, η Βραζιλία δεν θα συνάψει άλλες συμφωνίες όσο είμαι πρόεδρος», είπε.
Θα υπερψηφίσει τη Μercosur η Μελόνι
Μέχρι τώρα γνωρίζαμε ότι η πρωθυπουργός της Ιταλίας Τζόρτζια Μελόνι κρατά επιφυλακτική στάση απέναντι στην εμπορική συμφωνία μεταξύ ΕΕ και του νοτιοαμερικάνικου μπλοκ Μercosur.
Τουλάχιστον αυτό έδειχνε προς τα έξω. Δεν έχουν περάσει ούτε δυο εβδομάδες από όταν η ακροδεξιά «σιδηρά κυρία» της Ρώμης, «έριξε ψυχρολουσία» στην υπογραφή της συμφωνίας, για να χρησιμοποιήσουμε τους τίτλους του ευρωπαϊκού Τύπου.
Τι μεσολάβησε και τώρα η Μελόνι φέρεται έτοιμη να υπερφηφίσει άμεσα τη συμφωνία; Το Bloοmberg, επικαλούμενο «πηγές που γνωρίζουν τις διεργασίες», αναφέρει ότι η Ιταλία «σκοπεύει να αναθεωρήσει τη στάση της και να ψηφίσει υπέρ της συμφωνίας κατά τη συνεδρίαση των πρεσβευτών της ΕΕ στις 9 Ιανουαρίου».
Επιβεβαιώνει το «ναι» της Μελόνι το Politico
Στην ίδια γραμμή κινείται δημοσίευμα του Politico, που επίσης επικαλείται «ευρωπαίους αξιωματούχους που έχουν άμεση γνώση των εξελίξεων», και μίλησαν υπό τη συνθήκη της ανωνυμίας.
Όπως δήλωσαν πέντε αξιωματούχοι, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή αναμένεται να εκδώσει νέα ανακοίνωση, με στόχο να καθησυχάσει τις χώρες που αντιτάχθηκαν στη συμφωνία πριν από την αποφασιστική ψηφοφορία.
Ενώ το περιεχόμενο της δήλωσης δεν είναι ακόμη σαφές, θα μπορούσε να περιλαμβάνει διαβεβαιώσεις σχετικά με τις πληρωμές προς τους Ευρωπαίους αγρότες.
Αυτό θα ήταν κρίσιμο για την ανάκτηση της υποστήριξης της Ιταλίδας πρωθυπουργού Τζιόρτζια Μελόνι, η οποία «τράβηξε χειρόφρενο», πριν τη σύνοδο κορυφής των ηγετών της ΕΕ στις Βρυξέλλες τον περασμένο μήνα, υπό την πίεση των πιέσων των αγροτών.
Πάντως εκπρόσωποι της ιταλικής κυβέρνησης που μίλησαν στο Βloomberg τόνισαν ότι τα σχέδια δεν έχουν οριστικοποιηθεί και ότι οι εξελίξεις παραμένουν ρευστές.
Τι ζητάει η Μελόνι για να πει «ναι»
Η διαφαινόμενη αλλαγή στάσης της Μελόνι δεν είναι «κωλοτούμπα», αλλά έχει προαναγγελθεί με προσεκτικές δηλώσεις και διπλωματικούς ελιγμούς όλο το προηγούμενο διάστημα.
Στην πρόσφατη Σύνοδο Κορυφής των ηγετών της ΕΕ, η Μελόνι επέμεινε ότι υπογραφή της συμφωνίας ΕΕ-Mercosur είναι πρόωρη, ζητώντας περισσότερες διασφαλίσεις για τους ευρωπαίους αγρότες. Συμπλήρωσε ωστόσο ότι «αυτό δεν σημαίνει ότι η Ιταλία σκοπεύει να εμποδίσει ή να αντιταχθεί στη συμφωνία. Σκοπεύουμε να εγκρίνουμε τη συμφωνία μόνο όταν περιλαμβάνει επαρκείς εγγυήσεις αμοιβαιότητας για τον αγροτικό μας τομέα».
Οι συσχετισμοί για την υπογραφή της συμφωνίας
Σύμφωνα με τους κανόνες της ΕΕ, για να ισχύσει η συμφωνία με τη Μercosur απαιτείται ειδική πλειοψηφία. Πρέπει να την υπερψηφίσουν τα 15 από τα 27 κράτη μέλη της Ένωσης που αντιπροσωπεύουν το 65 % του πληθυσμού της.
Η Ιταλία, με τον μεγάλο πληθυσμό της, κατέχει ουσιαστικά την αποφασιστική ψήφο. Εάν η Κομισιόν μπορεί να προσφέρει οικονομικές διαβεβαιώσεις προς τους αγρότες, π.χ. ότι θα τους δοθούν κάποια επιπλέον χρήματα στο πλαίσιο του επόμενου επταετούς προϋπολογισμού της ΕΕ 2028-2034, αυτό θα βοηθούσε να μετριαστεί ο αντίκτυπος της μείωσης του προϋπολογισμού της ΚΑΠ.
Οι νέες παραχωρήσεις ενδέχεται να μην πείσουν τη Γαλλία και την Πολωνία, τους κύριους αντιπάλους της συμφωνίας με τη Mercosur. Ωστόσο, χωρίς την Ιταλία, αυτές οι χώρες και οι σύμμαχοί τους δεν θα έχουν τις απαραίτητες ψήφους για να μπλοκάρουν τη συμφωνία την Παρασκευή.
Κάντε το πρώτο σχόλιο