Στη Θεσσαλονίκη της Γερμανικής Κατοχής διέμενε η πολυπληθέστερη εβραϊκή κοινότητα του ελληνικού κράτους
Η 27η Ιανουαρίου, που αποτελεί επέτειος της απελευθέρωσης του Άουσβιτς –Μπίρκεναου, τιμάται ως Διεθνή Ημέρα Μνήμης για τα Θύματα του Ολοκαυτώματος, ως μια ημέρα μνήμης για τα έξι εκατομμύρια Εβραίους θύματα του Ολοκαυτώματος και τα εκατομμύρια άλλα θύματα των ναζιστικών διώξεων.
Το Ολοκαύτωμα (1933–1945) ήταν η συστηματική, κεντρικά σχεδιασμένη και υποστηριζόμενη δίωξη και εξόντωση έξι εκατομμυρίων Ευρωπαίων Εβραίων από το ναζιστικό γερμανικό καθεστώς και τους συμμάχους και συνεργάτες του. Εκτός της υλοποίησης του Ολοκαυτώματος, η ναζιστική Γερμανία καταδίωξε και δολοφόνησε χιλιάδες άλλες πληθυσμιακές ομάδες.
Ιστορικό της Διεθνούς Ημέρας Μνήμης για τα Θύματα του Ολοκαυτώματος
Σύμφωνα με τον Οργανισμό Ηνωμένων Εθνών, λόγω του βαθέως αντίκτυπου του Ολοκαυτώματος στο Διεθνές Δίκαιο Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων, είχε ως αποτέλεσμα την υιοθέτηση από τα Ηνωμένα Έθνη θεμελιωδών εγγράφων το 1948: της Οικουμενικής Διακήρυξης των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου και της Σύμβασης για την Πρόληψη και την Τιμωρία του Εγκλήματος της Γενοκτονίας.
Μεταγενέστερα, το ψήφισμα 60/7 της Γενικής Συνέλευσης των Ηνωμένων Εθνών το 2005 όρισε την 27η Ιανουαρίου ως την ετήσια Διεθνή Ημέρα Μνήμης για τα θύματα του Ολοκαυτώματος και καθιέρωσε το Ολοκαύτωμα και το Πρόγραμμα Ενημέρωσης των Ηνωμένων Εθνών. Η ημερομηνία αυτή επιλέχθηκε καθώς σηματοδοτεί την επέτειο της απελευθέρωσης του γερμανικού ναζιστικού στρατοπέδου συγκέντρωσης και θανάτου Άουσβιτς-Μπίρκεναου στις 27 Ιανουαρίου 1945 από την 60ή στρατιά του Κόκκινου Στρατού.
Η συγκεκριμένη Ημέρα αποτελεί μια παγκόσμια υπενθύμιση των κινδύνων του μίσους, της μισαλλοδοξίας και του αντισημιτισμού. Παράλληλα, αποτελεί έκκληση για μνήμη, αναστοχασμό και ανάληψη δράσης για να διασφαλιστεί ότι τέτοιες φρικαλεότητες δεν θα ξανασυμβούν ποτέ.
Τι είναι το Ολοκαύτωμα;
Ο όρος «Ολοκαύτωμα» (holocaust) στην ακρίβεια του όρου, αποτελεί μια εκτεταμένη καταστροφή, ειδικά από φωτιά ή θερμότητα ή ο θάνατος πολύ μεγάλου αριθμού ανθρώπων (θυμίζει πυρπόληση και αφανισμό πόλεων από την αρχαιότητα έως τα τελευταία χρόνια). Στην περίπτωση του Ολοκαυτώματος των Εβραίων, περιγράφεται στην αγγλική γλώσσα ως «the Holocaust», η συστηματική εξόντωση εκατομμυρίων Εβραίων και άλλων κοινωνικών ομάδων από τους Ναζί πριν και κατά τη διάρκεια του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου. Το Ολοκαύτωμα αναφέρεται και με τον όρο «Σοά», που σημαίνει «καταστροφή» στα εβραϊκά.
Σύμφωνα με το Μουσείο Μνήμης του Ολοκαυτώματος των ΗΠΑ, η περίοδος του Ολοκαυτώματος ορίζεται κατά το χρονικό διάστημα 1933-1945. Το 1933 ο Αδόλφος Χίτλερ διορίστηκε καγκελάριος της Γερμανίας.
Με την κατάληψη της εξουσίας από τους Ναζί, δεν πραγματοποιήθηκε άμεσα το προγραμματικό σχέδιο της μαζικής εκτέλεσης της εβραϊκής κοινότητας. Αντιθέτως, με μια μεθοδευμένη στρατηγική οι Εβραίοι σταδιακά τέθηκαν στο περιθώριο της γερμανικής κοινωνίας. Τα αντισημιτικά μέτρα περιλάμβαναν ρατσιστικούς νόμους (νόμοι της Νυρεμβέργης) και εφαρμογή πολιτικής οργανωμένης βίας (Νύχτα των Κρυστάλλων) προς τους Εβραίους της Γερμανίας.
Με τις διώξεις των Εβραίων να κλιμακώνονται, φτάνουμε ιστορικά στο διαβόητο σχέδιο των Ναζί «Τελική Λύση του Εβραϊκού Ζητήματος». Η «Τελική Λύση» ήταν η οργανωμένη και συστηματική μαζική εξόντωση των Ευρωπαίων Εβραίων.
Το 1945, διακόπηκε το Ολοκαύτωμα με την επικράτηση των Συμμαχικών Δυνάμεων έναντι της ναζιστικής Γερμανίας στον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο. Ο απολογισμός του μεθοδικού σχεδίου εξόντωσης από τους Ναζί και τους συμμάχους τους ήταν βαρύς: έξι εκατομμύρια Εβραίοι δολοφονήθηκαν.
Γιατί στοχοποιήθηκαν οι Εβραίοι
Βασικό μέρος της στοχοποίησης των Εβραίων αποτέλεσε αδιαμφισβήτητα ο έντονος αντισημιτισμός των Ναζί. Ο αντισημιτισμός αποτέλεσε βασικό μοχλό της ιδεολογίας τους. Οι Ναζί κατηγόρησαν ψευδώς τους Εβραίους ως υπεύθυνους για τα κοινωνικά, οικονομικά, πολιτικά και πολιτιστικά προβλήματα της Γερμανίας. Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί η κατηγορία για την ήττα της Γερμανίας στον Α’ Παγκόσμιο Πόλεμο.
Το Ναζιστικό Κόμμα, αυτό το διάστημα, προώθησε μια δριμύτατη μορφή φυλετικού αντισημιτισμού, με τη θεωρία της «Αρίας» φυλής να είναι ευρέως διαδεδομένη. Θεωρούσαν πως οι Γερμανοί ήταν μέλη της υποτιθέμενης φυλής, κατατάσσοντας τη λεγόμενη «εβραϊκή φυλή» ως κατωτέρα και πιο επικίνδυνη όλων. Γι’ αυτό το λόγο οι Ναζί θεωρούσαν ότι έπρεπε να εκριζωθεί η «απειλή» των Εβραίων, για να μη διαφθείρουν τη γερμανική κοινωνία.
Με τη γερμανική κοινωνία να ενστερνίζεται σταδιακά αυτές τις απόψεις, καλλιεργήθηκε ένα κλίμα αντισημιτισμού. Παράλληλα, η πολιτική αστάθεια κατά τη Δημοκρατία της Βαϊμάρης (1918–1933), ο φόβος του κομμουνισμού και οι οικονομικοί κλυδωνισμοί λόγω της Μεγάλης Ύφεσης, ώθησαν ένα σημαντικό μέρος της γερμανικής κοινωνίας να υιοθετήσει με μεγαλύτερη ευκολία ναζιστικές ιδέες.
Χαρακτηριστικό παράδειγμα της δολοφονίας των Εβραίων αποτέλεσαν τα κέντρα εξόντωσης. Στα τέλη του 1941, το ναζιστικό καθεστώς ξεκίνησε τη σταδιακή δημιουργία ειδικών κέντρων εξόντωσης στη γερμανοκρατούμενη Πολωνία. Αυτές οι τοποθεσίες αποκαλούνταν επίσης «στρατόπεδα εξόντωσης» (exterminationcamps) ή «στρατόπεδα θανάτου» (deathcamps).
Πέντε κέντρα εξόντωσης λειτούργησαν από τη ναζιστική Γερμανία: σε Κέλμνο, Μπέλζεκ, Σόμπιμπορ, Τρεμπλίνκα και Άουσβιτς-Μπίρκεναου. Αυτά τα κέντρα εξόντωσης ιδρύθηκαν με μοναδικό σκοπό την αποτελεσματική διεξαγωγή μαζικών δολοφονιών των Εβραίων κρατούμενων. Το κύριο μέσο δολοφονίας στα κέντρα εξόντωσης ήταν τα δηλητηριώδη αέρια που απελευθερώνονταν σε σφραγισμένους θαλάμους αερίων ή φορτηγά.
Σημαντικό μέρος εβραϊκών πληθυσμών εξοντώθηκε και στην Ελλάδα. Η χώρα παρουσίαζε σημαντική εβραϊκή παρουσία κατά το διάστημα του Μεσοπολέμου, η οποία έμελλε να αφανιστεί ολοκληρωτικά. Χαρακτηριστικά παραδείγματα των διωγμών των Εβραίων της Ελλάδας αποτελούν οι πόλεις της Θεσσαλονίκης και των Ιωαννίνων, στις οποίες κατοικούσε και δραστηριοποιούνταν υψηλό ποσοστό του εβραϊκού πληθυσμού.
Οι Εβραίοι της Θεσσαλονίκης
Στη Θεσσαλονίκη της Γερμανικής Κατοχής διέμενε η πολυπληθέστερη εβραϊκή κοινότητα του ελληνικού κράτους. Αυτή έμελλε να χαθεί σε ποσοστό 96% ανεβάζοντας το συνολικό ποσοστό της χώρας σε θύματα της γενοκτονίας των Εβραίων στην Ευρώπη σε ένα από τα υψηλότερα των δυτικών κρατών.
Το «Μαύρο Σάββατο»
Η πρώτη χαρακτηριστική κίνηση των Ναζί εναντίον των Εβραίων της Θεσσαλονίκης καταγράφηκε τον Ιούλιο του 1942, όπου φαίνεται πως υποκινήθηκε από Έλληνες δωσίλογους.
Ο γενικός διευθυντής Νομαρχιών Μακεδονίας, Αθανάσιος Χρυσοχόου, προέβη σε διαβήματα στη γερμανική στρατιωτική διοίκηση, παραπονούμενος ότι οι Εβραίοι –σε αντίθεση με το μεγαλύτερο μέρος του ελληνικού πληθυσμού– δεν υποχρεώνονταν να εκτελούν εργασίες ή να καταβάλλουν εισφορές σε είδος.
Με τη διαμαρτυρία του Χρυσοχόου, ο προϊστάμενος σύμβουλος της στρατιωτικής διοίκησης στην πόλη, Φρίντριχ Χάινε, διέταξε την επίσημη απογραφή των ικανών για εργασία αρρένων Εβραίων ηλικίας 18-45 ετών που θα έπρεπε να δουλέψουν σε στρατιωτικά έργα, τα οποία είχαν αναλάβει οι γερμανικές εταιρείες I. Müller και Bauteitung και η οργάνωση Todt, τεχνική μονάδα του γερμανικού στρατού.
Η διαταγή δημοσιεύθηκε στην «Απογευματινή» στις 7 Ιουλίου και επαναδημοσιεύθηκε στη «Νέα Ευρώπη» το Σάββατο 11 Ιουλίου 1942, την ημέρα που ξεκίνησε και η επιχείρηση. Οι περίπου 7.000-9.000 άντρες, που πήγαν να παραλάβουν τις κάρτες εργασίας τους στην πλατεία Ελευθερίας κατέληξαν να υποβάλλονται σε απάνθρωπη μεταχείριση για ώρες.
Οι συγκεντρωμένοι στην πλατεία Ελευθερίας ήταν περιστοιχισμένοι από ένοπλους στρατιώτες, οι οποίοι τους άφησαν για ώρες όρθιους στον ήλιο, χτυπώντας τους ή εξαναγκάζοντάς τους σε σωματικές ασκήσεις -ανάμεσά τους και πολλούς ανάπηρους πολέμου.
Το «Μαύρο Σάββατο», όπως αποκαλείται, αποτελεί μια ημερομηνία-ορόσημο για την ιστορία της σύγχρονης Θεσσαλονίκης και της εβραϊκής της κοινότητας της πόλης.
Το «Ολοκαύτωμα» στο σήμερα: Πώς η μνήμη φθίνει;
Η λέξη Ολοκαύτωμα αποτυπώθηκε με εισαγωγικά στη συγκεκριμένη ενότητα, καθώς αποτελεί αξιοσημείωτη πληροφορία πως τον συγκεκριμένο όρο δεν τον γνωρίζει τουλάχιστον το 40% των Γερμανών ερωτηθέντων, σε μεγάλη έρευνα του Jewish Claims Conference σε οκτώ χώρες. Δεδομένου του ιστορικού παρελθόντος της Γερμανίας, το συγκεκριμένο στατιστικό προκαλεί μεγάλο προβληματισμό.
Στην έρευνα, οι ερωτηθέντες, οι οποίοι ήταν ηλικίας 18-29 ετών, δήλωσαν ότι δεν είχαν γνώση για τον αριθμό των Εβραίων που δολοφονήθηκαν την περίοδο του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου ως αποτέλεσμα της ναζιστικής μεθόδευσης του Ολοκαυτώματος.
Τα στατιστικά που παρουσιάζονται στη DeutscheWelle προκαλούν ακόμα μεγαλύτερη ανησυχία, καθώς το 15% των ερωτηθέντων πιστεύει ότι τα θύματα του Ολοκαυτώματος ήταν λιγότερα από δύο εκατομμύρια, ενώ το 2% του συνόλου των πολιτών στη Γερμανία δηλώνει επίσης ότι το Ολοκαύτωμα δεν συνέβη ποτέ.
Εκτός της Γερμανίας, οι νέοι και άλλων χωρών δεν έχουν γνώση για το Ολοκαύτωμα. Ειδικότερα, στη Γαλλία, το 46% των νέων μεταξύ 18 και 29 ετών δηλώνουν ότι δεν έχουν ακούσει ποτέ τον όρο Shoa, ο οποίος χρησιμοποιείται κυρίως στη Γαλλία αντί του Ολοκαυτώματος. Στην Αυστρία, το 14% δήλωσε ότι δεν γνωρίζει τον όρο «Ολοκαύτωμα», και στη Ρουμανία το 15%.
Μία ακόμα χαρακτηριστική πληροφορία αφορά τη διάδοση αντισημιτικού περιεχομένου που αρνείται το Ολοκαύτωμα. Σε σχετική ερώτηση, το 42% των νέων απάντησε ότι είχε δει τέτοιο περιεχόμενο στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης.
Επομένως, τίθεται ένα σοβαρό ερώτημα: εφόσον η κοινωνία δεν γνωρίζει βασικούς ιστορικούς όρους, σε συνάρτηση με την συνεχώς αναδυόμενη εμφάνιση ακροδεξιών μορφωμάτων, τι έπεται στο μέλλον της Ευρώπης;
Πηγές: encyclopedia.ushmm.org, un.org, ikee.lib.auth.gr, dw.com, dictionary.cambridge.org
Κάντε το πρώτο σχόλιο